فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٧ - نگاه فقهى ملااحمد نراقى به اسراف محمد رحمانى

تجاوز از آن، محقِق مفهوم اسراف است حد استوا و وسط، يعنى فاصله ميان اسراف و تضييق مى‌باشد. وى اين مدعا را با نقل پاره‌اى از آيات و روايات، برهانى مى‌كند:

«حد» يعنى حد استوا، و وسط يعنى فاصله ميان تقتير ـ به معناى تضييق ـ و اسراف و اين حد فاصله، «قصد» و «اقتصاد» ناميده مى‌شود؛ زيرا اقتصاد عبارت است از: اعتدال و ميانه روى در كار. (٨)

سپس در مقام استدلال بر اين مدعا مى‌نويسد:

شاهد اين مدعا قول خداوند متعال است: {وَ الَّذِينَ إِذَا أَنْفَقوُا لَمْ يُسْرِفوُا وَ لَمْ يَقْترُوُا وَ كَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَام } ؛ (٩)عباد رحمان بندگانى‌اند كه به هنگام انفاق نه اسراف مى‌كنند و نه سخت‌گيرى و ميان اين دو حد وسط است.»

در روايت قوام به حد وسط تفسير شده (١٠)است. شاهد ديگر اين آيه است: {وَ لاَ تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إَلَى عُنُقِكَ وَ لاََ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ... } ؛ (١١)

هرگز دستت را بر گردنت زنجير مكن [و ترك انفاق مكن]و بيش از حد نيز دستت را مگشا.»

شاهد سوم مرسله ابن ابى عمير از امام صادق در ذيل آيه {وَ يَسْأَ لُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ } .است كه فرمود: «العفو الوسط»

آيات و روايات ديگرى نيز به اين مضمون وجود دارد كه دلالت دارد حد همان حد وسط و اعتدال است.

ملاك و مصاديق حد وسط

بحث ديگر اين است كه ملاك و معيار براى شناخت حد اعتدال و وسط چيست؟ اگر