فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٩ - نگاه فقهى ملااحمد نراقى به اسراف محمد رحمانى

اسراف عبارت است از: هزينه مال در مواردى كه عقلا آن را قبيح مى‌دانند يا در مواردى كه هزينه سزاوار نيست. (١٣)

آيت اللّه‌ خويى در مقام تبيين اسراف اصطلاحى مى‌نگارد:

ادله حرمت اسراف زينت مساجد را شامل نمى‌شود؛ زيرا مفهوم اسراف متقوم است به هزينه مال در مواردى كه غرض عقلايى ندارد. (١٤)

بنابراين هر گونه تجاوز از حد اسراف نيست. تجاوز از حدى كه غرض عقلايى را در پى نداشته و مورد تقبيح عقلا باشد اسراف است.

مفهوم واژه‌هاى مرتبط

پس از روشن شدن مفهوم اسراف لازم است معناى برخى از واژه‌هايى كه با عنوان اسراف ارتباط دارند نيز مورد رسيدگى قرار گيرند؛ از جمله:

الف) تبذير:بيشتر صاحب نظران تبذير را به معناى پخش و تفريق دانسته‌اند و به مناسبت در مورد ضايع شدن مال استعمال شده است. راغب اصفهانى مى‌نويسد:

التبذير: التفريق و أصله القاء البذر و طرحه، فاستعير لكل مضيع لماله. (١٥)

بنابراين تفاوت ميان تبذير و اسراف در اين است كه اگر مال در مواردى سزاوار نيست مصرف شود تبذير است؛ چون معناى تبذير تضييع مال است؛ ولى مصرف مال در مواردى كه بيشتر از حد نياز يا شأن است، اسراف به شمار مى‌رود؛ زيرا اسراف به معناى تجاوز از حد است.

لازم به يادآورى است كه در بسيارى از موارد اسراف به معناى تبذير نيز به كار رفته است.

ب) تقتير:تقتير به معناى تضييق و دست بستگى آمده. ابن اثير نوشته است: