به راستی چگونه می‌توان بر استنباطات شخصیِ افرادی چون قتاده، ضحاک و حسن بصری، از متفقهان عصر اموی که بدون استناد به پیامبر(ص) و صحابه‌اش چنین قولی را طرح کرده‌اند، اعتماد کرد؟! حال آن‌که در شمار بیشتری از روایات اهل‌سنت به نقل از پیامبر و صحابه‌اش آمده است که منظور از قوم، ابوموسی اشعری و اهل یمن هستند.[٦]

افزون بر آن‌که آیة مورد بحث، با خطاب «یا ایها الذین آمنوا» شروع شده و با جملة: «فسوف یأتی الله بقوم» ادامه یافته است که از آینده‌ای دورتر و قومی دیگر خبر می‌دهد. در واقع، لحن آیه بیان‌گر آن است که قوم جای‌گزین که در آینده می‌آیند، غیر از قومی هستند که در این آیه مخاطب واقع شده‌اند؛ بنابراین، ابوبکر و اصحابش که جزو مخاطبان آیه هستند، با توجه به نزدیک بودن زمان نزول آیه با عصر خلافت ابوبکر، نمی‌توانند همان قوم جای‌گزینی باشند که در آیه به آن‌ها اشاره شده است.

به بیان دیگر، محتوای این آیه، همان محتوای آیة ٣٨ سوره «محمد» است:

{و ان تتولّوا یستبدل قوماً غیرکم ثم لا یکونوا امثالکم}؛ اگر روی برگردانید خداوند گروه دیگری را به جای شما می‌آورد؛ پس آن‌ها مانند شما نخواهند بود.

چنان‌که ملاحظه می‌شود، در این آیه با صراحت قوم جای‌گزین غیر از مخاطبان قلمداد شده است؛ علاوه بر این، در آیة مورد بحث، سخن از ارتداد از دین است (من یرتدّ منکم عن دینه)، ولی قبایل و اقوامی که ابوبکر با آن‌ها جنگیده است (اهل ردّه)، کسانی بودند که تنها از پرداخت زکات به خلیفه امتناع کرده بودند و از دین برنگشته بودند. به تعبیر آیة‌الله مرعشی:

[٣]. المیزان، ج٥، ص٣٨٩.

[٤] . ج٢، ص٢٤٥ـ٢٤٦.

[٥] . ص٣٧٩ ـ ٣٨٠.

[٦]. این قول در قسمت بعد تحلیل می‌شود.