علامه طباطبائی در تقسیم چهارگانه‌ای که برای مراتب تسلیم ارائه می‌دهد، معتقد است در کنار هر یک از این درجات، مرتبه‌ای از ایمان قرار دارد. بر این مبنا، مرتبه نخست از ایمان، یعنی پذیرش قلبیِ مضمون شهادتین و پای‌بندی اجمالی به فروع عملی دین، در همان مرتبه نخست از تسلیم قرار می‌گیرد. اما در آیاتی از قرآن که از مؤمنان خواسته می‌شود ایمانی دوباره بیاورند یا تسلیم حق باشند، مرتبه دوم از اسلام و ایمان، مورد نظر است.

این‌ دسته از دلایل قرآنی نشان می‌دهد، دومین مرتبه از مراتب تسلیم و ایمان، مرتبه‌ای است که انسان را مصمم می‌سازد به تمامی دستورات الهی پای‌بند باشد و هیچ‌یک از فرمان‌ها و حقایق دینی را نادیده نگیرد. این روحیه، همان مرتبه‌ای است که در مجموعه احادیث بیان‌کننده فضایل، با عنوان فضیلت و درجه «ایمان» مطرح شده است. نقطه اصلی تفاوت میان این فضیلت با فضیلت اسلام که در درجه پایین‌تری قرار داشت، در اندازه و شدت تسلیمی است که درباره حقایق وجود دارد. فضیلت اسلام به معنای پذیرش ظاهری و پای‌بندی اجمالی به حقیقت و فضیلت ایمان به معنای پذیرش قلبی و تسلیم کامل در برابر حقیقت است.

٣. تقوا

واژه «تقوا» از ریشه «وقایه» و به معنای «حفظ کردن و نگاه داشتن از بدی و گزند» است. این مفهوم، یکی از موضوعات پرکاربرد در متون دینی است که به صورت مکرر و مؤکد، مورد توصیه پیشوایان اسلام قرار گرفته است. در این متون، گاهی ماده «تقوا» هماهنگ با مفهوم لغوی خود به معنای سپر قرار دادن اعمال صالح در برابر عذاب الهی،[١٦٢] گاهی به معنای خوف و خشیت از خدا[١٦٣] و گاهی به معنای پرهیز و نگه‌داری خود در برابر نافرمانیِ اوامر و نواهی الهی[١٦٤] آمده است. اما برخی از کاربردهای ماده «تقوا» به معنایی متفاوت اشاره دارد که بیش از آن‌که به رفتار یا حالتی خاص مربوط باشد،

[١٦٢] . ر.ک: خدا و انسان در قرآن، ص۳۰۸.

[١٦٣] . ر.ک: مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن مجید، ص۱۰۵.

[١٦٤] . ر.ک: المیزان، ج۵، ص۱۶۳ و ج۱۹، ص۲۱۶.