حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩١ - بازشناسی شخصیت اسماعیل بن ابی زیاد سکونی

صدر‌الدین عاملی می‌گوید: شاید خطاب امام به سکونی به مثلِ این کلام، اشاره به این باشد که او از اهل امانت است. و من می‌گویم در این کلام امام اشاره دارد به مخالفان اهل‌بیت... و اشاره دارد به سنی نبودن سکونی؛ مانند دیگر روایات او که مخالف با عامه است.[٢٣٤]

وجه استدلال به روایت اول: حضرت فرمودند: در تشییع جنازه مخالف در جلوی میت حرکت نکن، چه این‌که ملائکه عذاب به استقبال او می‌آیند. سکونی اگر عامی‌مذهب باشد، از مخالفان است و این حدیث در مذمت او و دیگر مخالفان شیعه خواهد بود؛ اما اگر شیعه باشد، آموزه‌ای شیعی را منتقل کرده است. نکته دیگر آن‌که، امام در مقابل سکونی تقیه نکردند و صریحاً در جواب سؤال، مخالفان را از رحمت خدا دور شمردند.

وجه استدلال به روایت دوم: اهل‌سنت، شُفعه را عام دانسته و فرقی بین شریک کافر و مسلمان نمی‌دانند؛ در حالی که امام برخلاف اعتقاد آن‌ها می‌فرماید: خیار شفعه به شریک مسلمان اختصاص دارد. عبد‌الله قدامه نظر متقدمان از علمای اهل‌سنت را این‌گونه بیان می‌کند (تعدادی از این افراد در زمان امام صادق و یا متقدم بر ایشان می‌زیسته‌اند) [٢٣٥]:

از شریح و عمر‌بن‌عبد‌العزیز نقل شده است که برای غیر‌مسلمان شفعه هست و نخعی، ایاس، حماد، ثوری، مالک، شافعی، عنبری و اصحاب رأی این نظر را قبول دارند.[٢٣٦]

در استدلال به این روایات به این نکته باید توجه داشت که نه تنها مضامین، شیعی هستند، بلکه لحن و شیوه انتقال نیز شیعی است. در هر سه روایت «عن‌ابی‌عبدالله» آمده، نه «عن جعفر»؛ علاوه بر این، از پیامبر یا امیر‌المؤمنین نقل نشده؛ در حالی که برای انتقال آموزه‌هایی که اهل‌سنت با آن‌ها مخالفند، نقل سند و استناد آن‌ها به پیامبر یا امیرالمؤمنین مؤثرتر است، و مخاطب حضرت (سکونی)، این آموزه‌ها را


[٢٣٤]. خاتمه مستدرک‌الوسائل، ج٤، ص١٦٧.

[٢٣٥]. شریح، نخعی و عمر‌بن‌عبد‌العزیز متقدم بر امامند و حماد، ثوری و مالک تقریباً هم‌عصر با شهادت امام صادق فوت کرده‌اند.

[٢٣٦]. المغنی، ج٥، ص٥٥١.