این قول، افزون بر ضعف سندی در روایت آن، نمی‌تواند با همة ابعاد و قرائن آیه سازگار باشد، زیرا در آیه سخن از «قوم» به صورت مطلق است که قاطبة افراد را در بر می‌گیرد؛ روشن است، نمی‌توان برای تمام اهل فارس چنین ویژگی‌های ممتازی را قائل شد.[١٤] به علاوه، این ویژگی‌ها مربوط به چه عصر و نسلی است؟ و در این صورت، منظور از «ارتداد» چه خواهد بود؟

این‌ها سؤالات و ابهاماتی است که بر این قول مترتب است. البته اگر منظور از یاران سلمان، یاران معنوی ایشان از قبیل مقداد و ابوذر باشند که از اصحاب امیرمؤمنان(ع) به شمار می‌آیند؛ در آن صورت، این قول می‌تواند از باب مصداق تطبیقی به شمار آید، ولی از باب مصداق تنزیلی و ذاتی آیه قابل پذیرش نیست، زیرا این گروه از یاران سلمان در جنگ ابوبکر با «اهل ردّه» حضور نداشتند، ولی در نبردهای جمل، صفین و نهروان در رکاب امیرمؤمنان(ع) حضوری فعال داشتند؛ از این رو، این قول به قولِ بعدی برمی‌گردد که آیه را دربارة علی(ع) و یارانش می‌داند و در آن صورت، ممکن است از باب تطبیق بر بعض مصادیق قابل پذیرش باشد، ولی به عنوان مراد تنزیلی آیه، قابل پذیرش نیست.

٤. امیرمؤمنان علی(ع) و اصحابش

امین‌الاسلام طبرسی از عمّار، حذیفه و ابن‌عباس نقل می‌کند که مراد از «قوم» در این آیه، امیرمؤمنان(ع) و اصحابش هستند که با «ناکثین» در جمل، «قاسطین» در صفین و «مارقین» در نهروان جنگیدند.[١٥] هم‌چنین وی این قول را به امام باقر و امام صادق علیهماالسلام نسبت می‌دهد و با اشاره به «‌حدیث رایت» که بر اساس آن پیامبر(ص) در جنگ خیبر، امیرمؤمنان(ع) را به اوصافی شبیه اوصاف مذکور در آیه ستوده است، این قول را تقویت می‌کند (همان).

[١٣] عیاشی ١٤١١، ج١، ص٣٥٥، ح١٣٦؛ بحار‌الانوار، ج ٦٤، ص١٨١. (منظور از «موالی» عجم است و این واژه بیشتر درباره ایرانیان اطلاق می‌شد).

[١٤] ر.ک: المیزان، ج٥، ص٣٨٨.

[١٥] مجمع‌البیان، ج٣، ص٣٥٨.