این حدیث نیز می‌تواند شاهدی بر این قول باشد، زیرا مطابق این حدیث، محبوب‌ترین خلق خدا، امیرمؤمنان(ع) بوده که خدا او را دوست دارد؛ موضوعی که در آیه هم با وصف «یحبّهم» به آن اشاره شده است.

تحلیل و بررسی

بی‌تردید، امیرمؤمنان(ع) در برخورداری از اوصاف و ویژگی‌های شش‌گانه، به مرحله‌ای رسیده که کسی را یارای درک عظمت آن نیست. به تعبیر ابن‌ابی‌الحدید:

فلعَمری أنّ حظّ أمیرالمؤمنین منها هو الحظّ الأوفی؛ به جانم سوگند، بهرة امیرمؤمنان از این اوصاف، کامل‌ترینِ بهره‌هاست.[٢٧]

با این همه، آنچه در این آیه آمده، مربوط به شخص واحد نیست تا مصداق «قوم»، امیرمؤمنان(ع) باشد، بلکه واژة «قوم» در جمله: «فسوف یأتی الله بقوم» بیان‌گر آن است که این اوصاف در شأن همه یا قاطبة افراد قوم آمده است؛ البته در آن فرض، انطباق این اوصاف با همه یا اکثر سربازان آن حضرت در جنگ‌هایی چون صفّین و نهروان پذیرفتنی نیست، چراکه انتقادهای شدید امیرمؤمنان(ع) از سربازانش که در نهج‌البلاغه آمده[٢٨] و نیز ماجرای حکمیت و خوارج و نهروانیان، گویای این واقعیتند که بیشتر آنان فاقد این اوصاف برجسته بوده‌اند.

علامه طباطبائی نیز با بیان این مطلب، در نقد این قول می‌گوید:

آنچه امین‌الاسلام طبرسی درباره شخص امیرمؤمنان(ع) گفته است، کلام تامّی است. بی‌شک، آن حضرت برترین مصداق برای ویژگی‌های مذکور در آیه است، ولی سخن دربارة یاران آن حضرت از سربازان جنگ جمل و صفین است که بسیاری از آن‌ها تغییر روش داده‌اند، در حالی که آیه به صورت کلی و بدون استثنا، درباره همه آنان این ویژگی‌ها را آورده است.[٢٩]

نهایت این‌که بپذیریم، این روایات در صدد بیان مصداق ذاتی آیه نبوده، بلکه تنها

[٢٦] سنن الکبری، ج ٥، ص ١٠٧، ح٨٣٩٨؛ مسند ابویعلی، ج٧، ص١٠٥.

[٢٧] شرح نهج‌البلاغه، ج١٣، ص١٨٨.

[٢٨] نهج‌البلاغه، ج١، ص٧٠، خطبة ٢٧و٢٩.

[٢٩] المیزان، ج٥، ص ٣٨٨.