سیأتی الله بقوم یحبّهم الله و یحبّونه و یملک من هو بینهم... فهو المهدی... یملأ الأرض عدلاً کما ملئت جوراً؛ به زودی خداوند قومی را می‌آورد که خدا دوستشان دارد و آنان نیز خدا را دوست دارند. کسی که بر آنان فرمانروایی می‌کند، مهدی است. او زمین را پس از آن‌که از جور و بیدادگری پر گشت، از عدل و داد پر خواهد کرد.[٣٤]

نتیجه‌گیری

از بررسی این پنج دسته از روایات در ارتباط با مصداق «قوم جای‌گزین»، به دست می‌آید که برخی از این روایات، مانند روایات دسته اول و دوم، نه با قرائن موجود در آیه سازگارند و نه با گزارش‌های تاریخی و واقعیت‌های خارجی قابل انطباق هستند. برخی دیگر از روایات، مثل آنچه در‌باره انطباق اوصاف مذکور با امیرمؤمنان(ع)آمده، از باب مراد تطبیقی است. روایات مربوط به سلمان و یارانش اگر به معنای مردم ایران باشد، با واقعیت خارجی سازگاری ندارد، و اگر به معنای آن دسته از یارانی باشد که از اصحاب امیرمؤمنان(ع) شمرده می‌شوند، در آن صورت به دسته چهارم از روایات ملحق شده، از باب انطباق اوصاف و ویژگی‌های مذکور بر امیرمؤمنان و برخی از یارانش قابل توجیه و پذیرش است، ولی به عنوان مقصود ذاتی و اصلی آیه، قابل قبول نیست. بنابراین، تنها موردی که می‌توان با توجه به قرائن موجود در آیه و سازوارگی ویژگی‌ها، آن را به عنوان مصداق تنزیلی و ذاتی آیه برشمرد، آن است که منظور از قوم جای‌گزین، امام عصر (ع) و یارانش باشند.

[٣٣] تفسیر عیاشی، ج١، ص٣٥٥، ح١٣٥.

[٣٤] ینابیع‌الموده، ج٣، ص٣٣٧.