می‌داند؛ با این استدلال که حکمت نظری یا همان تصور و تصدیق حقایق علمی، تا زمانی که به حد یقین و برهان نرسیده باشد، حکمت نامیده نمی‌شود و حکمت عملی که به معنای کمالات و ملکات نفسانی است نیز چیزی جز یقین نیست. وی صبر را همان عفت می‌داند و در توجیه این تغییرِ تعبیر می‌گوید: عفت از لوازم صبر است و در هر دو، نوعی خودنگه‌داری در برابر لذت‌های زشت و ناملایمات وجود دارد. از نظر این متکلم و شارح نهج‌البلاغه، منظور از جهاد در این روایت، لازمه آن، یعنی همان ملکه و فضیلت شجاعت است.[١٥١]

اگر تفسیر مزبور را بپذیریم، باید این حدیث را که دارای سندی معتبر و نقل‌های فراوان در منابع روایی است، مهم‌ترین مؤید فضایل چهارگانه ارسطویی در منابع اسلامی به‌ شمار آوریم. اما توجه به برخی نکات، پذیرش قطعی این تفسیر را با موانعی جدی مواجه می‌کند.؛ نخست این‌که تفاوت یقین با حکمت، صبر با عفت و جهاد با شجاعت، روشن‌تر از آن است که بتوان با توجیهات یادشده، آن‌ها را معادل هم در نظر گرفت؛ دوم این‌که در متون دینی، مصادیق دیگری را نیز می‌توان یافت که پایه، رکن یا بخش‌های اصلی ایمان بیان شده‌اند. برای مثال، در حدیث پنجم از باب بیست‌و‌نهم همین کتاب از امام صادق× نقل شده که آن حضرت، ارکان ایمان را از زبان امیرمؤمنان× رضا به قضای الهی، توکل بر خدا، تفویض امر به خدا و تسلیم بودن در برابر امر الهی برمی‌شمارند.[١٥٢]

این‌که هیچ ‌یک از شارحان و مترجمان این حدیث، چنین برداشتی از آن نداشته‌اند و حتی با وجود پذیرش فضایل چهارگانه، این متن را به آن ارتباط نداده‌اند، سومین نکته‌ای است که تفسیر ارائه‌شده ابن‌میثم را با تردید مواجه می‌کند. علامه مجلسی نیز که این سخن ابن‌میثم را به ‌تفصیل در دو کتاب خود آورده، هیچ مطلبی در تأیید این برداشت اظهار نکرده است. در مجموع به‌ نظر می‌رسد، آنچه در این حدیث نورانی بیان شده، برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های لازم برای کمال ایمان است و با وجود ارتباط و قرابت فراوان این ویژگی‌ها با فضیلت‌های اخلاقی، نمی‌توان این سخن را دقیقاً پاسخی به پرسش سقراط و بیان‌کننده معیار انسانیت و سرمنشأ تمامی ارزش‌ها و روحیات و

[١٥١]. مرآة‌العقول، ج‌۷، ص۳۱۶؛ بحارالانوار، ج۶۵، ص۳۶۵.

[١٥٢]. کافی، ج۳، ص۱۴۶.