حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٥ - بازشناسی شخصیت اسماعیل بن ابی زیاد سکونی

مقداری از این کتاب‌ها را که در توانم بود جمع کردم. [٢٤٩]

این عبارت گویای این مطلب است که غرض از تألیف کتاب، معرفی مصنفان شیعه است و هر کجا ذکری از مذهب راوی نمی‌شود، عنوان ترجمه‌شده را باید «امامی صحیح‌المذهب» دانست.

هدف شیخ طوسی نیز از نوشتن کتاب فهرست، ذکر مصنفان شیعه است. شیخ در مقدمه تصریح دارد بر این‌که نه تنها به تعدیل و تضعیف می‌پردازد، بلکه اعتقاد هر راوی را هم بیان خواهد کرد. [٢٥٠]

برقی نیز در کتاب طبقات، هرچند قصد جرح و تعدیل راوی را ندارد، ولی به مذهب بعضی از راویان عامی از امام صادق اشاره می‌کند (دست‌کم در توصیف هفت نفر از اصحاب امام صادق آن‌ها را عامی می‌داند[٢٥١])، ولی در ترجمه «سکونی» نه تنها به این نکته اشاره‌ای ندارد، بلکه می‌نویسد: «كوفي و اسم أبي‌زياد مسلم و يعرف بالشعيري يروي عن العوام».[٢٥٢] با این بیان، اگر سکونی عامی بود، آیا برقی نباید به آن اشاره می‌کرد؟

نکته: نویسنده سماء‌المقال در این‌که مراد از «العوام» در عبارت برقی چیست؟ می‌نویسد: «فرد مورد نظر یا عوام‌بن‌حوشب است که نجاشی ترجمه می‌کند، یا عوام‌بن‌عبد‌الرحمن است که شیخ ترجمه کرده است.»[٢٥٣]

ولی شاید مراد از «العوام» اهل‌سنت باشند، چراکه اولاً، سکونی از راویان اهل‌سنت نقل روایت دارد؛ ثانیاً، سکونی در کتاب‌های روایی شیعه، راویِ فردی به نام «العوام» نیست.

اشکالی که بر این استدلال وارد می‌شود این‌ است که شیخ در العدة بر عامی بودن سکونی تصریح دارد، و در فهرست نجاشی نیز مواردی یافت می‌شود که با وجود دلیل بر فساد مذهب راوی، نجاشی به این فساد تصریح نمی‌کند. نجاشی در فهرست درباره حفض‌بن‌غیاث ـ با وجود این‌که عامی است[٢٥٤]ـ ترجمه دارد، ولی به عامی بودن او


[٢٤٩]. رجال(نجاشی)، ص٣.

[٢٥٠]. فهرست(طوسی)، ص٣.

[٢٥١]. رجال‌(برقی)، ص٢٤، ٣٣، ٤٢ و... .

[٢٥٢]. همان، ص٢٨.

[٢٥٣]. سماء‌المقال، ج٢، ص٢٧.

[٢٥٤]. فهرست‌(طوسی)، ص١٥٨، ش٢٤٢.