حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٦٤ - نگاهی نو به فضیلتهای اخلاقی در کتاب کافی
نمیگیرد و چیزی جز آنچه خداوند متعال میخواهد و میپسندد، نخواهد خواست.
این مفسرِ ژرفاندیش قرآن، رسیدن به این جایگاه را کاملاً غیرارادی و غیراکتسابی میداند و معتقد است این مقام، تنها به صورت افاضه و عنایت ربانی به برخی از کسانی که در مقام سوم از تسلیم باشند عطا میگردد؛ لذا احتمال میدهد درخواست حضرت ابراهیم× درباره اسلامِ خود و فرزندانش که در اواخر عمر آن حضرت مطرح شده است، مربوط به همین مقام باشد.[١٧٤]
وقتی کسی به این درجه از کمال و درک حقیقت برسد، دیگر از هیچ چیزی جز خدا نخواهد ترسید و درباره هیچ موضوعی نگرانی نخواهد داشت؛ همانگونه که خداوند متعال میفرماید: (أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ).[١٧٥]
نکته لطیفی که از این آیه نورانی میتوان به دست آورد، اشاره به مراحل ایمان و تقوا پیش از رسیدن به این مقامِ والاست. پس از آن دو مرحله است که میتوان به چنین جایگاهی دست یافت و به جایی رسید که هیچ موضوعی جز «توحید» در زندگی انسان مطرح نباشد و چیزی او را نگران نکند. این همان نکتهای است که در احادیث کتاب کافی نیز مورد تأکید قرار گرفته است. بر اساس یکی از این روایات، ابوبصیر میگوید: وقتی از امام صادق× درباره حد یقین پرسیدم، آن حضرت فرمود: «أَلَّا تَخَافَ مَعَ اللَّهِ شَيْئاً».[١٧٦] یا در سخنی نورانی از امام رضا×، وقتی راوی از آن حضرت درباره تعریف و تفسیر یقین میپرسد، چنین پاسخ میگیرد: «التَّوَكُّلُ عَلَى اللَّهِ وَ التَّسْلِيمُ لِلَّهِ وَ الرِّضَا بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ التَّفْوِيضُ إِلَى اللَّهِ».[١٧٧]
همه این مفاهیم به حقیقت واحدی اشاره دارد. وقتی کسی به نهایت تسلیم در برابر مشیت و تدبیر الهی برسد، در هر زمینهای، خواست خدا را بر خواهش خود ترجیح میدهد، امور خود را به او میسپارد، به آنچه او برایش رقم میزند خشنود است و همه چیز را به خدا واگذار میکند. بر همین اساس است که خداوند متعال در قرآن کریم،
[١٧٤]. بقره، آیه ۱۲۸: (رَبَّنَا وَ اجعَلنَا مُسلِمَین ِلَکَ وَ مِن ذُرِّیَتَنَآ أُمَّهً مُّسلِمَهً لَّکَ وَ أَرِنَا مَنَاسِکَنَا وَ تُب عَلَینَآ اِنَّکَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ).
[١٧٥]. یونس، آیه ۶۲.
[١٧٦]. کافی، ج۳، ص۱۴۸.
[١٧٧]. همان، ص۱۳۵.