این سخن که: ابوبکر با مرتدین جنگیده است، قابل پذیرش نیست، زیرا وی با دو دسته جنگیده است؛ نخست با آنان که اساساً ایمان نیاورده بودند؛ مانند اصحاب مسیلمة کذاب و سجاح، که از ابتدا کافر بودند و صدق ارتداد بر آن‌ها معنا ندارد. و دسته دیگر مانعان زکات بودند که زکات را بین فقرای قوم خود تقسیم کرده و اعتقادی به پرداخت زکات به خلیفه نداشتند. روشن است که چنین کاری، ارتداد از دین به حساب نمی‌آید.[٧]

٢. ابوموسی اشعری و قومش

روایات اهل‌سنت، بیشتر بر این نکته تأکید دارند که مراد از قوم جای‌گزین، ابوموسی اشعری و قومش از مردم یمن هستند؛ برای نمونه، طبری از شریح‌بن‌عبید روایت می‌کند:

چون این آیه نازل شد، عمر از پیامبر پرسید: آیا مراد از قوم، من و قومم هستیم؟ پیامبر با اشاره به ابوموسی فرمود: «هذا و ذووه»؛ این مرد (ابوموسی) و قومش هستند.[٨]

گفتنی است، تنها در همین روایت، خود ابوموسی نیز به عنوان مصداق قوم ذکر شده، ولی در سایر روایات فقط قوم ابوموسی ذکر شده است؛ برای مثال، جلال‌الدین سیوطی از افرادی چون: ابن‌سعد، ابن‌ابی‌شیبة، حکیم ترمذی، ابن‌جریر طبری، ابن‌ابی‌حاتم، طبرانی و حاکم از عیاض اشعری نقل می‌کند که گفت:

لمّا نزلت: {فسوف یاتی الله بقوم} قال رسول‌الله(ص): هم قوم هذا و أشار إلی أبی‌موسی الأشعری؛ چون این آیه بر پیامبر نازل شد، حضرت با اشاره به ابوموسی فرمود: منظور، قوم این مرد (ابوموسی) است.[٩]

ابن‌جریر طبری پس از نقل شماری از این روایات، همین قول را بر سایر اقوال ترجیح داده، می‌گوید:

بهترین قول نزد من این است که مراد از قوم جای‌گزین، قوم ابوموسی اشعری از اهل

[٧] شرح‌احقاق‌الحق، ج٣، ص٢٢١.

[٨] تفسیر طبری، ج٤، ص ٣٨٤، ح٩٥٠٦؛ الدرّالمنثور، ج٥، ص٣٥٣ـ٣٥٤.

[٩] . الدرّالمنثور، ج٥، ص٣٥٤؛ الطبقات الکبری، ج٤، ص١٠٧؛ المصنف، ج٧، ص٥٢٥؛ نوادر‌الاصول، ج٣، ص٣٤؛ تفسیر طبری، ج٤، ص٣٨٣ ـ ٣٨٤؛ تفسیر ابن‌ابی‌حاتم، ج٤، ص١١٦٠؛ المعجم الکبیر، ج١٧، ص٣٧١، ح١٠١٦؛ المستدرک علی الصحیحین، ج٢، ص٣١٣.