خداوند در آیه ٥٤ سورة «مائده»، مؤمنان را تهدید فرموده که در صورت ارتداد و بازگشت از دین، قوم دیگری را با شش ویژگیِ برجسته، جای‌گزین آنان خواهد کرد. در این‌که «قوم جای‌گزین» چه کسانی هستند، در روایات فریقین از پنج گروه یاد شده است: امیرمؤمنان(ع) و اصحابش، سلمان و قومش، ابوبکر و یارانش، ابوموسی و اهل یمن و سرانجام، امام عصر(عج) و یارانش. در این نوشتار، با بررسی نقاط قوت و ضعف هر یک از این روایات، روشن شد که تنها روایات مربوط به امام عصر(عج) و یارانش به عنوان مراد تنزیلی و ذاتی ِآیه به شمار آمده و منطبق با قرائن داخلیِ آن هستند. هم‌چنین روایات مربوط به امیرمؤمنان(ع) و برخی از یاران ایشان در جایگاه مصداق تطبیقی، با قرائن پیوسته و ناپیوسته آیه مزبور سازگاری داشته و مورد پذیرشند، ولی بقیة موارد به جهت ناسازگاری با قرائن موجود در آیه، نه در جایگاه مراد تنزیلی قابل پذیرشند و نه در جایگاه مصداق تطبیقی.

کلید‌واژه‌ها: امیرمؤمنان(ع) و اصحاب ایشان، سلمان و قومش، ابوموسی و مردم یمن، ابوبکر و اهل ردّه، امام عصر(عج) و یاران ایشان.

[١] عضو هیئت علمی جامعة‌المصطفی.