«شط العرب از رودخانه دجله و فرات سرچشمه می گیرد و تا دهانه خلیج فارس ادامه دارد. قسمت عمده شط العرب منتهی الیه مرز جنوبی میان عراق و ایران را تشکیل می دهد؛ مرزی که تاکنون بارها مورد اختلاف میان دو کشور و مورد میانجیگری بین المللی قرار داشته و اکنون یک بار دیگر بر سر آن اختلاف بروز کرده است. قبل از انعقاد موافقت نامه الجزایر در سال ١٩٧٥ که اکنون توسط عراق ملغی شده است، حدفاصل مرزی در امتداد بخشی از شط العرب که متعلق به ایران بود قرار داشت، ولی تنها در قسمت کوتاهی واقع در آب های میان خرمشهر و آبادان عمیق ترین نقطه شط به عنوان حدفاصل تعیین شده بود. بدین ترتیب، عراق کنترل قسمت اعظم آب های قابل کشتیرانی شط العرب را در دست داشت و نارضایی ایران از این مسئله در برخوردهای متعددی که میان کشتی های ایرانی و مسئولان گمرکی عراق روی می داد به خوبی منعکس بود. ولی در سال ١٩٧٥، سرانجام مسئله مورد اختلاف بدین ترتیب حل شد که دربرابر تعهد شاه سابق مبنی بر خاتمه دادن به حمایت از کردهای عراق که بلافاصله به شورش آنان تحت رهبری ملامصطفی بارزانی پایان بخشید، دولت عراق نیز تحت رهبری صدام حسین موافقت کرد که خط طولی میانه آب های قابل کشتیرانی شط العرب به عنوان حدفاصل مرزی تعیین گردد و بدین ترتیب، هر دو کشور به تساوی از حق حاکمیت در شط العرب برخوردار گردیدند. علت اصلی اهمیتی که هر دو کشور برای تعیین دقیق حدفاصل مرزی قائل می شوند، آن است که شط العرب وسیله دسترسی به بزرگ ترین بنادر و اسکله های حمل ونقل محمولات هر دو کشور را فراهم می سازد. بندر بصره درواقع تنها بندر عمده عراق و محل اصلی حمل واردات عراق به داخل کشور است. خرمشهر نیز به همین سان بزرگ ترین بندر تجاری ایران به شمار می رود و باآنکه ایران در خلیج فارس دارای بنادر دیگری ازقبیل بندرعباس و بوشهر است، هیچ یک از بنادر مزبور ازلحاظ ظرفیت حمل ونقل کالا و داشتن جاده ها و خطوط ارتباطی به تهران و سایر شهرهای عمده، موقعیتی چون بندر خرمشهر ندارند. علاوه براین، بزرگ ترین پالایشگاه نفت ایران در آبادان و در کناره شط العرب قرار دارد، بااین حال لوله های نفت برای حمل نفت تصفیه شده از آبادان، بدون عبور از شط العرب به بندر ماهشهر کشیده شده است. شط العرب درحال حاضر اهمیتی را که ازلحاظ ارسال صادرات نفت ایران و عراق در بر داشت، از دست داده است. قسمت اعظم نفت خام ایران اکنون از جزیره خارک واقع در خلیج فارس به خارج ارسال می شود و عراق لوله هایی برای صدور نفت از خور علیا واقع در کناره جنوبی شط العرب احداث کرده است. بااین حال، اهمیت شط العرب ازلحاظ حمل واردات، که هر دو کشور به آن متکی هستند، موجب می گردد که موقعیت مرزی شط العرب همچنان به عنوان مسئله اساسی و حیاتی خود را حفظ نماید. دولت عراق برای نخستین بار در سال گذشته قصد خود را مبنی بر ایجاد تغییراتی در موافقت نامه سال ١٩٧٥ اعلام داشت، ولی الغای موافقت نامه در روز گذشته همراه با تشدید نبردهای مرزی در عرض چند هفته اخیر، یک بار دیگر مسئله شط العرب را در صدر مسائل مورد اختلاف شدید میان ایران و عراق قرار داده است.»[١]

ضمیمه گزارش٦٧٢: نظریه تخصصی فرماندهی ناحیه ژاندارمری خوزستان درباره شیوه جنگ عراق و حتمی بودن حمله به خوزستان

«بررسی عملیات ارتش مزدور عراق در مرزهای غرب و عملیات چند روز گذشته مرزهای خوزستان برای من که یک افسر هستم مسائل زیر را دقیقاً روشن نموده است:

١. نیروهای زرهی عراق که از قبل در مقابل پاسگاه های بلادفاع ایران موضع گرفته اند به طور ناگهانی از مواضع استتارشده خود خارج و در پناه آتش سنگین توپخانه به خاک ایران تجاوز و پاسگاه های مرزی را محاصره، اسلحه و مهمات و تجهیزات پاسگاه را غارت و اگر بتوانند چند نفری را اسیر می کنند. همراه این گروه زرهی متجاوز، فیلم بردار و عکاس وجود دارد که به محض اینکه پاسگاه ایران در محاصره نیروی زرهی عراق قرار گرفت شروع به فیلم برداری کرده و با مأمورین اسیرشده مصاحبه می کند و بلافاصله از تلویزیون بغداد پخش می نماید.

[١] خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره ١٨٤، تاریخ ٢٨/٦/١٣٥٩، صص ١٤ و ١٥، بخش فارسی رادیو لندن، ساعت ٢٠:٤٥، ٢٧/٦/١٣٥٩.