توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٨ - قسم دوم از كنايه

ترجمه‌

مصنّف گويد:

قسم دوّم: عبارتست از كنايه‌اى كه مطلوب از آن صفت باشد، حال اگر انتقال بواسطه امرى صورت نگيرد آنرا كنايه قريبه خوانند اعم از آنكه واضحه بوده همچون قول اهل لسان در مقام كنايه از طول قامت: طويل نجاده و يا طويل النّجاد.

مثال اوّلى ساذج بوده و در دوّمى مختصر تصريحى در آن شده زيرا صفت متضمّن ضمير ميباشد.

يا خفيّه باشد نظير كلام اهل لسان در مقام كنايه از شخص ابله و خنگ: عريض القفاء.

و اگر انتقال بواسطه امرى حاصل شود آنرا كنايه بعيده خوانند مانند قول اهل لسان:

كثير الرّماد در مقام كنايه از شخص مضياف چه آن‌كه ابتداء انتقال از كثرت رماد به كثرت احراق حطب زير ديگها بوده و سپس از آنها به كثرت غذاهاى مطبوخ و از آن به كثرت اكله و از آن به كثرت ميهمانان و از آن به منظور و مقصود ميباشد.

شارح گويد:

قسم دوم از كنايه‌

قسم دوّم از كنايه آنستكه مطلوب در آن صفتى از صفات باشد همچون جود و كرم و امثال ايندو.

اينقسم خود بر دو قسم است: قريبه و بعيده.

كنايه قريبه: آنستكه انتقال از كنايه بمطلوب بسبب واسطه‌