توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠ - انواع علائق در مجاز مرسل

اى الدية المسببة عن الدم و هو سهو* هو من تسمية المسبب باسم السبب‌ ( او ما كان عليه) اى تسمية الشئ باسم الشئ الذى كان هو عليه فى الزمان الماضى لكنه ليس عليه الآن‌ ( نحو قوله تعالى: و آتوا اليتامى اموالهم‌ ) اى الذين كانوا يتامى قبل ذلك اذ لا يتم بعد البلوغ‌ ( او) تسمية الشئ باسم‌ ( ما يؤل) ذلك الشئ‌ ( اليه) فى الزمان المستقبل‌ ( نحو: انّى ارانى اعصر خمرا ) اى عصيرا يؤل الى الخمر ( او) تسمية الشئ باسم‌ ( محله نحو: فليدع نادية ) اى اهل نادية الحال فيه* و النادى المجلس‌ ( او) تسمية الشئ باسم‌ ( حالّه) اى باسم ما يحل فى ذل الشئ‌ ( نحو: و امّا الّذين ابيضت وجوههم ففى رحمة اللّه‌ فى الجنّة) التى تحلّ فيها الرحمة ( او) تسمية الشئ باسم‌ ( آلته نحو: و اجعل لى لسان صدق فى الأخرين‌ ، اى ذكرا حسنا) و اللسان اسم لآلة الذكر و لما كان فى الاخيرين نوع خفاء صرح به فى الكتاب* فان قيل قد ذكر فى مقدمة هذا الفن ان مبنى المجاز على الانتقال من الملزوم الى اللازم و بعض انواع العلاقة بل اكثرها لا يفيد اللزوم فكيف ذلك* قلنا ليس معنى اللزوم ههنا امتناع الانفكاك فى الذهن او الخارج بل تلاصق و اتصال ينتقل بسببه من احدهما الى الاخر فى الجملة و فى بعض الاحيان* و هذا متحقق فى كل امرين بينهما علاقة و ارتباط.

ترجمه‌

انواع علائق در مجاز مرسل‌

مصنّف گويد:

و از مجاز مرسل محسوب ميشود:

تسميه و ناميدن شيئى را بنام جزئش همچون عين در ربيئه يعنى به ربيئه مى‌گويند: عين.