توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤ - انواع علائق در مجاز مرسل

بآن چيز است مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

انّى ارانى اعصر خمرا ( بدرستيكه در خواب خود ديدم كه انگور مى‌فشارم).

در اين آيه شريفه لفظ [خمر] يعنى شراب به انگور اطلاق شده كه در آينده خمر ميشود.

ز: ناميدن شئ باسم محلّش مانند آيه شريفه:

فليدع ناديه‌ ( پس خواهد خواند هركس را كه خواهد).

كلمه [ناديه‌] مجلس را گويند كه محل مى‌باشد و از آن اهل مجلس كه حالّ در آن هستند اراده شده.

ح: ناميدن محلّ يعنى اسم چيزى كه در محلّى حلول نموده را بر محلّ اطلاق كنند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

و امّا الذين ابيضت وجوههم ففى رحمة اللّه‌ ( امّا كسانيكه روى هايشان سفيد ميباشد پس در بهشت مى‌باشند).

در اين آيه شريفه از رحمت بهشت اراده شده چه آنكه رحمت حالّ در بهشت مى‌باشد پس اسم حالّ را بر محلّ اطلاق نموده‌اند.

ط: ناميدن شيئى را باسم آلت و وسيله‌اش مانند آن‌چه در فرموده حقتعالى آمده:

و اجعل لى لسان صدق فى الآخرين‌ ( قرار بده در اقوام آينده يادبودى نيكو).

در اين آيه شريفه لفظ [لسان‌] گفته شده و از آن ذكر و يادبود اراده شده و پرواضح است كه زبان آلت و وسيله ذكر مى‌باشد.

لازم بتذكّر است اينكه مصنّف فقط در دو مثال اخير تقدير كلام را