توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٨ - تقسيم استعاره در كلام سكاكى

چه از تحقيقيّه و تخييليّه به ذهن سبقت مى‌گيرد استعاره‌اى استكه جزما و يقينا چنين باشد نه احتمالا بتوان آنرا تحقيقيّه و تخييليّه دانست در حاليكه سكّاكى قسم ديگرى براى مصرّحه ذكر نموده كه نامش را استعاره تخييليّه احتمالى و تحقيقيّه احتمالى نهاده چنانچه آنرا در بيت زهير متذكّر شده است و حاصل آنكه:

اگر مصنّف مى‌گفت سكّاكى استعاره مصرّحه را به تحقيقيّه و تخييليّه تقسيم نموده مقتضاى اينكلام آن بود كه سكّاكى استعاره مزبور را در دو قسم ياد شده منحصر كرده باشد درحاليكه چنين نيست زيرا در قسم سوّمى كه بآن اشاره شد را نيز ذكر كرده است از اينرو مصنّف از تعبير به [قسمها الى قسمين‌] عدول نموده و عبارت [و جعل منها] را آورده است.

و بهرصورت سكّاكى استعاره تحقيقيّه را بهمان بيان گذشته كه تفسير نموده يعنى گفته است:

استعاره تحقيقيّه آنستكه مشبه متروك حسّا يا عقلا تحقّق داشته باشد و تمثيل على سبيل الاستعاره همچون: انّى اراك تقدّم رجلا و تؤخر اخرى را از افراد استعاره تحقيقيّه دانسته و بطور قطع بآن حكم كرده و گفته است:

و از امثله استعاره تحقيقيّه قطعى استعاره آوردن وصف يكى از دو صورتى استكه از امور متعدّد انتزاع شده‌اند براى وصف صورت ديگر.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و انّما لم يقل: يعنى لم يقل المصنّف.