توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٦ - مدار و ملاك قرينه در استعاره تبعيه

ج: بر مجرور مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده: فبشّرهم بعذاب اليم‌ ( پس بشارت بده ايشان را بعذابى دردناك).

شاهد در اينستكه [ذكر] عذاب قرينه است براينكه [بشّر] استعاره تبعيّه و تهكّميه ميباشد يعنى تعبير مزبور بمنظور استهزاء و سخريه ايراد شده است.

تنبيه‌

اينكه مصنّف در متن گفت: و مدار قرينتها و نگفت: و قرينتها:

جهتش آنستكه قرينه منحصر در سه امر مذكور نيست بلكه گاهى قرينه حاليّه است همچون قول شما كه مى‌گوئيد:

قتلت زيدا (زيد را كشتم) در حاليكه او را مورد زدن شديد قرار داده‌ايد پس اينحال قرينه است كه منظور از [قتلت‌] ضرب شديد ميباشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فى الاوّلين: سرّ اينكه مصنّف مدار قرينيّت فعل و مشتّقات از آنرا فقط بيان نمود بدون اينكه قرينه استعاره تبعيّه در حروف را متعرّض شود اينستكه قرينه تبعيّه در حروف مضبوط و مشخّص نيست.

قوله: فانّ النطق الحقيقى لا يسند الى الحال: زيرا ناطق بودن حال مستحيل و غير ممكن است.

قوله: او المفعول: مراد مفعول‌به است.

قوله: السّماحا: كلمه [سماحه‌] بفتح سين و كسر آن يعنى‌