توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٤ - جوابهاى ديگر از اشكال مصنف بسكاكى

لازمه استعاره تحقيقيّه ميباشد و شرح آن اينستكه استعاره از اقسام مجاز مفرد بوده قهرا مستلزم افراد است چه آنكه افراد وصف لازم و غير مفارق است براى مجاز مفرد همانطوريكه تركيب وصف لازم براى تمثيل بوده و از آن مفارق نيست.

قوله: فلا يصحّ عدّه من الاستعارة: يعنى وقتى تركيبى كه لازمه تمثيل است با افرادى كه لازمه استعاره است منافى مى‌باشد ديگر صحيح نيست تمثيل را از افراد و مصاديق استعاره‌اى كه از اقسام مجاز مفرد است قرار دهيم.

قوله: و الّا لزم اجتماع المتنافيين: كلمه [و الّا] يعنى و اگر تنافى لوازم بر تنافى ملزومات دلالت نكند يعنى ملزومات با هم اجتماع كنند با اينكه لوازمشان با هم تنافى داشته باشند لازمه‌اش اينستكه دو لازم متنافى همچون افراد و تركيب با يكديگر اجتماع نمايند و اين عقلا مستحيل و غير ممكن است زيرا منجر باجتماع نقيضين ميشود يعنى افراد و غير افراد در يك‌جا اجتماع نمايند و بطلان و امتناع آن مستغنى از بيان است.

قوله: و الجواب انّه عدّ التمثيل الخ: از اينجا به بعد شروع به جوابهاى پنجگانه كه شارح بعنوان دفاع از سكّاكى و در تضعيف اشكال مصنّف ايراد نموده و ذيلا آنها را شرح و توضيح ميدهيم:

جواب اول‌

حاصل جواب اوّل اينستكه:

سكّاكى تمثيل را قسمى از مطلق استعاره تصريحيّه تحقيقيّه كه شامل افراديّه و تركيبيّه هردو ميشود قرار داده است و بدون ترديد