توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٩ - قسم سوم

دنباله مقاله سكاكى‌

سپس سكّاكى ميگويد:

تعريض گاهى مجاز ميباشد نظير آنكه بگوئى:

آذيتنى فستعرف (مرا اذيت كردى پس بزودى خواهى فهميد) و قصدت انسانى باشد كه با مخاطب همراه است نه مخاطب چه آنكه اگر مخاطب را اراده نمائى لفظ در غير موضوع‌له فقط استعمال شده و بدين ترتيب فقط مجاز مرتكب شده‌اى ولى در صورتيكه غير مخاطب مراد باشد علاوه بر مجاز تعريض نيز تحقّق يافته و بدين ترتيب عبارت مزبور شاهد براى مورد كلام قرار ميگيرد.

و اگر هردو را اراده كرده باشى يعنى هم مخاطب و هم ديگرى مراد باشند مثال مزبور كنايه است زيرا از لفظ معناى اصلى و غير اصلى را اراده نموده‌اى و مجاز با اراده معناى اصلى چون تنافى دارد در اين فرض غير ممكن التّحقق است.

بايد توجّه داشت در هردو صورت به قرينه نيازمنديم، در صورت اوّل قرينه بر مراد يعنى تنها انسانى كه با مخاطب است دلالت دارد و بدين ترتيب مجاز تحقّق مى‌يابد و در صورت دوّم قرينه بر هردو دلالت مينمايد و در نتيجه كنايه بوجود مى‌آيد.

تحقيق شارح‌

شارح مى‌گويد:

تحقيق اينمعنا آنست كه عبارت [آذيتنى فستعرف‌] كلامى است‌