توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٩ - فصل در بيان شرائط حسن استعاره

آنچه مرضى و پسنديده و انتخاب شده است از مردم در عزّت و جود همچون شتر نجيب و انتخاب شده‌اى است كه در بسيارى از شتران نميتوانى آنرا بيابى.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فى شرائط حسن الاستعارة: در حسن استعاره دو شرط معتبر است:

١- آنكه جهاتى كه باعث و موجب حسن تشبيه است رعايت شوند.

٢- از تشبيه در لفظ اثرى نباشد.

قوله: التّحقيقيّة: استعاره تحقيقيّه ضدّ تخييليّه بوده و آن عبارتست از استعاره‌اى كه معنايش يا حسّا و يا عقلا متحقّق باشد.

قوله: و التّمثيل على سبيل الاستعارة: قبلا گفته شد تمثيل عبارتست از لفظى كه از معناى مركّبى به كلمه‌اى كه بمعناى آن تشبيه شده نقل پيدا كرده باشد.

قوله: و نحو ذلك: مثل اينكه وجه شبه مبتذل نباشد.

قوله: لانّ ذلك يبطل الغرض: مشاراليه [ذلك‌] شم رائحه تشبيه ميباشد.

قوله: انسان ابخر: ابخر بكسى گويند كه دهانش متعفّن باشد چنانچه شير هميشه دهانش بدبو است.

قوله: رأيت ابلا مأة لا تجد فيها راحلة: كلمه [مائه‌] صفت است براى [ابلا] و جمله بعد صفت است براى مأه بنابراين معناى عبارت چنين است: