توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦١ - رد مختار سكاكى در كلام مصنف

و بهذا ظهر فساد ما قيل ان مراد السّكاكى بقوله لا تنفك المكنى عنها عن التخييليّة ان التخييليّة مستلزمة للمكنى عنها لا على العكس كما فهمه المصنف.

ترجمه‌

رد مختار سكاكى در كلام مصنف‌

مصنّف گويد:

مختار سكّاكى مردود است باين بيان:

اگر استعاره تبعيّه را حقيقت فرض كنيم ديگر استعاره تخييليه نمى‌باشد زيرا استعاره تخييليّه از نظر سكّاكى مجاز است و وقتى تخييليّه نبود، استعاره مكنى عنها نيز تحقق پيدا نمى‌كند زيرا اين استعاره لازمه تخييليّه است و وقتى ملزوم منتفى شد لازم نيز منتفى مى‌گردد و اين معنا باتّفاق حضرات باطل است.

شارح گويد:

آنچه را كه سكّاكى اختيار نمود و گفت استعاره تبعيّه باستعاره مكنى عنها برمى‌گردد صحيح نبوده و گفتار مردودى مى‌باشد و شرح آن اين چنين است:

استعاره تبعيّه همچون [نطقت‌] در نطقت الحال بكذا اگر حقيقت فرض شود يعنى از آن معناى حقيقى اراده شده باشد ديگر استعاره تبعيّه را نميتوان استعاره تخييليّه دانست چه آنكه تخييليّه از نظر سكّاكى مجاز مى‌باشد زيرا وى اين استعاره را از اقسام استعاره مصرّحه قرار داده و در تفسير مصرّحه گفته است: