توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٥ - تقسيم مجاز لغوى در كلام سكاكى

ضمير فاعلى در [قسّم‌] به سكّاكى راجع است و حاصل آنكه:

سكّاكى مجاز لغوى يعنى مجازى كه راجع است به معناى كلمه و متضمّن فائده است را به استعاره و غير استعاره تقسيم كرده و در بيان اين تقسيم گفته است:

مجاز اگر متضمّن مبالغه در تشبيه باشد استعاره بوده و در غير اينصورت غير استعاره ميباشد.

تعريف استعاره: سكّاكى در تعريف استعاره گفته است.

استعاره آنستكه يكى از دو طرف تشبيه را ذكر نموده و بواسطه آن طرفى را كه ترك شده اراده كنند درحاليكه ادّعاء شود مشبّه در جنس مشبّه‌به داخل است چنانچه ميگويند:

فى الحمّام اسد (در حمّام شير است) درحاليكه از آن رجل شجاع را اراده كرده و ادّعاء مى‌كنند كه رجل شجاع از جنس اسد است لذا براى آن مختصّات شير (مشبّه‌به) را اثبات مى‌كنند.

و نيز مانند اينكه مى‌گويند:

انشبت المنية اظفارها (مرگ چنگالهايش را فروبرد) درحالى كه از [منيّه‌] سبع و درّنده را اراده كرده و ادّعاء مى‌كنند مرگ سبع است لذا مختصّات سبع و درّنده را كه مشبه‌به است براى آن اثبات مى‌كنند و از جمله اين مختصّات چنگال است و بايد توجّه داشت كه مشبه‌به را اعم از آنكه مذكور بوده يا متروك باشد مستعارمنه ناميده و اسم مشبه‌به را مستعار خوانند و آنچه به مشبه‌به تشبيه شده است را مستعارله مى‌نامند.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: المتضمّن للفائده: مقصود از [فائده‌] معناى مستعمل‌