توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٩ - قسم دوم از كنايه

نباشد و آن خود بر دو قسم است:

١- قريبه واضحه.

٢- قريبه خفيّه.

قريبه واضحه آنستكه انتقال از كنايه بمطلوب بسهولت و آسانى صورت گيرد همچون قول اهل لسان در مقا كنايه از طول قامت:

فلان طويل نجاده (حمايل شمشير فلانى طولانى است) يا فلان طويل النّجاد (فلانى طويل النجاد است).

مثال اوّلى يعنى (طويل نجاده) ساذج بوده يعنى هيچ شائبه‌اى از تصريح معناى مقصود يعنى مكنى عنه در آن نمى‌باشد ولى در مثال دوّم يعنى (طويل النجاد) نوعى از تصريح بمقصود ميباشد زيرا صفت يعنى (طويل) مشتمل بر ضميرى است كه بموصوف برمى‌گردد چه آنكه صفت به اسم مرفوعى كه مسنداليه آن باشد نياز دارد و بدين ترتيب بر نوعى از تصريح به ثبوت طول براى موصوف مشتمل است.

و دليل بر اينكه صفت متضمن ضمير است اين‌كه مثال دوّم را به ملاحظه حالات موصوف از حيث افراد و تثنيه و جمع، تذكير و تأنيث به اين نحو مى‌آورند:

هند طويلة النجاد، الزيدان طويلا النّجاد، الزيدون طوّال النجاد.

و چنانچه ملاحظه مى‌شود صفت در مثال اوّل مفرد مؤنّث و در مثال دوّم تثنيه مذكر و در مثال سوّم جمع مذكر آمده همانطورى كه موصوف در اين امثله چنين مى‌باشد و جهت اين معنا آنستكه در امثله سه‌گانه مذكر صفت را به ضميرى اسناد داده‌ايم كه بموصوف برمى‌گردد و پرواضح است كه‌