توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٢ - مبحث كنايه

بخلاف مجاز كه اين امر در آن امكان‌پذير نيست.

مبحث كنايه‌

شارح گويد:

كنايه در لغت مصدر [كنيت بكذا عن كذا] يا [كنوت‌] بمعناى تصريح را ترك كردم مى‌باشد و در اصطلاح عبارتست از لفظى كه بواسطه آن لازمه و معنايش را اراده كنند مشروط باينكه اراده معناى لفظ با لازمه آن ممكن باشد مانند: لفظ [طويل النّجاد] يعنى حمايل شمشيرش بلند ميباشد كنايه از اينكه قامت و قدّش بلند است و چنانچه ملاحظه مى‌شود در عين حاليكه معناى كنائى از اين لفظ ممكنست اراده شود قصد معناى حقيقى طول النّجاد نيز امر ممكن و صحيحى ميباشد.

بنابراين معلوم شد كه كنايه با مجاز از اينجهت كه اراده معناى حقيقى لفظ با قصد لازمه آن در كنايه ممكن بوده نه در مجاز مخالفت دارد مثلا چنانچه گفته شد از [طويل النجاد] هم معناى كنائى يعنى بلند قامت بودن و هم معناى حقيقى يعنى بلند بودن حمايل شمشير را ميتوان اراده كرد بخلاف مجاز كه در آن اراده معناى حقيقى جايز نبوده و امكان ندارد زيرا در آن قرينه‌اى لازم است كه از اراده معناى حقيقى ممانعت مى‌كند.

تذكر

اينكه مصنّف گفت: من جهة المعنى معنايش اينستكه:

از جهت امكان و جواز اراده معنا.