توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨ - بطلان قول قائلين به دلالت ذاتى الفاظ

هيئات تركيب حروف خواصى دارند كه اينخواص در وقت وضع لفظ براى معنا كاملا منظور شده و باعث ميشوند تناسب بين لفظ و معنا رعايت گردد مانند:

فعلان و فعلى (بفتح فاء و عين در هردو كلمه) ايندو لفظ براى شيئى وضع شده‌اند كه در آن حركت و جهش باشد لذا لفظ [نزوان‌] براى جهش مذكّر بر مؤنث و [حيدى‌] براى حمارى كه نشاط و حركت دارد وضع شده‌اند.

و همچنين باب [فعل‌] (بضم عين الفعل) نظير: شرف و كرم براى افعال طبيعيّه‌اى كه لازم هستند وضع شده‌اند.

شرح فارسى:

توضيح‌

حاصل گفتار مصنّف و شارح در اين مقام اشاره به دو مطلب است كه شرح آن چنين مى‌باشد:

مطلب اول‌

دلالت لفظ بر معنائى دون معناى ديگر به مخصّصى نيازمند است چه آنكه نسبت لفظ بجميع معانى على السّويه بوده لاجرم اختصاصش به معناى خاصّ محتاج به مخصّص است حال در اينكه مخصّص چه مى‌باشد بين ارباب فن اختلاف نظر است:

اهل تحقيق معتقدند مخصّص اراده واضع مى‌باشد به اين معنا واضع وقتى اراده نمود فلان لفظ در مقابل فلان معنا جعل و وضع شود نفس اين اراده موجب ميگردد لفظ كذائى بمعناى منظور اختصاص داده‌