توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٣ - جواب شارح از وجود استعاره بالكنايه بدون تخييليه

قوله: و فيه نظر: يعنى و فى الجواب المذكور و الدفاع عن السّكاكى بما ذكر نظر و حاصل نظر و مناقشه شارح در جواب مذكور اينستكه:

بيان مذكور براى جواب و دفاع از سكّاكى صلاحيّت ندارد زيرا سكّاكى خود تصريح نموده است باينكه [نطقت‌] بر امر وهمى اطلاق شده همچون اطلاق اظفار المنيّة بر امر موهوم چه آن‌كه اظفار استعاره است براى امر موهومى كه به اظفار حقيقى تشبيه گرديده و پرواضح است مقتضاى اينكلام از سكّاكى آنستكه نطقت از نطق حقيقى استعاره آورده شده براى امر وهمى نه اينكه مجاز مرسل باشد و اگر مجاز مرسل از دلالت مى‌بود و كلام مجيب را امضاء مى‌نموديم بايد مى‌گفتيم نطق بر محقّق عقلى اطلاق شده در حاليكه سكّاكى اينطور نگفته بلكه گفته است بر امر موهوم اطلاق گرديده است و خلاصه كلام آنكه درست نيست بگوئيم:

سكّاكى ملتزم است باينكه وقتى قرينه استعاره بالكنايه حقيقت نبود حتما مجاز مرسل است و دليل ما بر صحيح نبودن اينكلام آن است كه بين آن و تصريح سكّاكى منافات مى‌باشد.

قوله: على انّ هذا لا يجرى فى جميع الامثلة: كلمه [على‌] يعنى علاوه و مضافا الى ما ذكر و مشاراليه [هذا] كون قرينة المكنيّة اذا لم تكن حقيقة تكون مجازا مرسلا مى‌باشد.

و وجه عدم جريان اين معنا در تمام امثله اينستكه در برخى از آنها علاقه بين معناى موضوع‌له و غير آن تنها علاقه مشابهت است.

قوله: و لو سلّم: يعنى و لو سلّم جريانه فى جميع الامثلة.

قوله: فحينئذ يعود الاعتراض الاوّل: كلمه [حينئذ] يعنى حين جريانه فى جميع الامثلة و حاصل كلام اينستكه: