توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٠ - ضرب المثل و شرح آن

نشده بلكه غرض از القاء كلام اظهار تحسّر و تحزّن بر مفارقت از محبوب ميباشد.

قوله: و متى فشى استعماله: كلمه [فشى‌] يعنى كثر.

قوله: يسمّى مثلا: يعنى بآن ضرب المثل مى‌گويند.

قوله: الى مضاربها: كلمه [مضارب‌] جمع مضرب است و آن موضعى باشد كه در آن مثل زده ميشود يعنى در آن لفظ مثل را استعمال مى‌كنند پس آن مستعارله مى‌باشد مانند حالت كسى كه چيزى را طلب كرده بعد از آنكه خود سبب ضايع شدنش شده باشد.

قوله: بل انّما ينظر الى مواردها: مورد موضعى است كه مستعارمنه در آن بكار رفته است مانند حالت زنى كه شير را طلب كند پس از آنكه خودش موجب و سبب ضايع شدن آن گشته باشد و خلاصه آن كه:

مضرب عبارتست از موضعى كه مثل را فعلا در آن استعمال مى‌كنند ولى مورد موضعى است كه مثل را ابتداءا در آن بكار برده‌اند.

قوله: لانّه فى الاصل لامرأة: و آن دسوس دختر لقيط بن زراره مى‌باشد.

متن‌

فصل‌

قد يضمر التّشبيه فى النّفس، فلا يصرّح بشئ من اركانه سوى المشبّه و يدلّ عليه بان يثبت للمشبّه امر مختصّ بالمشبّه به، فيسمّى التشبيه استعارة بالكناية او مكنيّا عنها و اثبات ذلك الامر للمشبّه استعاره تخييليّة.