الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٤ - شرح

رأى زمخشرى و واحدى‌

زمخشرى به تنهائى تجويز نموده است كه معطوف‌عليه « ام » حذف شود لذا در ذيل آيه شريفه:

ام كنتم شهداء ( يا مى‌باشيد شاهدها و گواهان).

گفته است:

جايز است لفظ « ام » متّصله باشد و اين مبتنى است براينكه خطاب در « كنتم » به يهود بوده و معادل « ام » محذوف باشد و تقدير چنين است:

أتدّعون على الانبياء اليهوديّه ام كنتم شهداء (آيا بر انبياء ادعاء يهوديت مى‌كنيد يا گواهان و شاهدها هستيد).

و واحدى نيز همين معنا را اجازه داده و تقدير آيه را بنحو ديگر بيان كرده و گفته:

تقدير آيه شريفه چنين است:

أبلغكم ما تنسبون الى يعقوب من ايصائه بنيه باليهودىّ ام كنتم شهداء.

( آيا و سيد بشما آنچه را كه به يعقوب نسبت مى‌دهيد و مى‌گوئيد وى فرزندانش را به يهوديّت سفارش و وصيت نموده يا اينكه شاهد و گواه بر آن مى‌باشيد).

پايان كلام واحدى‌

شرح‌

قوله: ام المتصلة و معطوفها: ضمير در « معطوفها » به ام راجع است.

قوله: و فيه بحث: و حاصل بحث و مناقشه اينستكه ممكنست همزه براى طلب تصديق بوده همچون « هل » در نتيجه نيازى به تقدير معادل نبوده بلكه تقديرش ممتنع است زيرا همزه‌اى كه براى طلب تصديق مى‌باشد بدون معادل است.

قوله: حذف معطوفها بدونها: ضمائر مؤنث به « ام » راجع هستند.

قوله: افلا تبصرون ام‌ : آيه (٥١) از سوره زخرف.

قوله: انّ الوقف هنا: يعنى وقف بر « ام » بايد نمود و آخر آيه را همين كلمه بايد قرار داد نه كلمه « تبصرون » تا در نتيجه « ام » ابتداء آيه بعدى باشد.