الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧ - سبب طولانى بودن كتب ادبى از نظر مصنف

مى‌باشد. و نيز اين اختلاف را مكرّرا بيان مى‌كنند كه آيا عطف بر ضمير مجرور بدون اعاده خافض يا بر ضمير متّصل مرفوع بدون وجود فاصل آيا جائز است يا جائز نيست.

و غير اين موارد كه اگر بخواهيم تمام را بطور استقصاء و مشروحا ذكر كنيم قلم از نوشتن و ترقيم آنها ملول شده و بدنبالش بدحالى و كسالت حاصل ميشود.

و ما اين مسائل و امثال آنها را در باب رابع از اين كتاب تقرير و تحرير نموده‌ايم لذا سفارش مى‌كنيم به آنجا مراجعه نمائيد چه آنكه در اين باب گنجى مى‌يابيد كه ميتوانيد از آن بديگران انفاق نموده و نيز در آن به آبى گوارا ميرسيد كه استفاده كرده و مراجعت مى‌كنيد.

شرح‌

قوله: فانّها لم توضع الخ: ضمير در « انّها » به كتب اعراب راجع بوده و ممكنست احتمالا به كثرت تكرار نيز ارجاع داده شود.

قوله: بل للكلام على الصّور الجزئية: يعنى اعراب تراكيب خاص و جزئى.

قوله: هدى للمتّقين الخ‌ : آيه (٢) از سوره بقره.

تجزيه و تركيب‌

كلمه « هدى » : مصدر بر وزن « فعل » همچون « سرى » و در اينجا بمعناى اسم فاعل يعنى « هادى » است، حال است از « الكتاب » .

للمتّقين: جار و مجرور، متعلق به « هدى » ظرف لغو.

الذين: موصول، صفت است براى « متّقين » در محل جرّ.

يؤمنون: فعل مضارع، صيغه جمع مذكر غائب، صله و عائد براى « الذين » .

بالغيب: جار و جرور، متعلّق به « يؤمنون » ظرف لغو.

قوله: انّ فيه ثلاثة اوجه: سه وجه عبارتند از:

١- آنكه الّذين مجرور بوده تا صفت براى متّقين باشد.