الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٧ - رأى برخى از ادباء و مردود بودنش

تجزيه و تركيب‌

ذكّر: فعل امر حاضر، مفرد، مذكر، از باب تفعيل، متعدى، و مضاعف.

ان: بمعناى « قد » .

نفعت: فعل ماضى، مفرد، مؤنث غائب، ثلاثى مجرد از باب منع، يمنع.

الذكرى: اسم مصدر، فاعل براى « نفعت » .

قوله: و قيل فى هذه الآيه: يعنى آيه فذكّر ان نفعت الذكرى.

قوله: سرابيل تقيكم الحرّ : آيه (٨١) از سوره نحل.

تجزيه و تركيب‌

سرابيل: اسم، جمع، مفعول براى « جعل » موصوف.

تقيكم: فعل و فاعل و مفعول، صفت براى « سرابيل » .

الحرّ: منصوب بنزع خافض و تقدير: سرابيل تقيكم من الحرّ مى‌باشد.

قوله: اى و البرد: يعنى همانطورى كه معناى آيه آنستكه جامه‌هائى كه شما را از گرما و سرما حفظ مى‌كند معناى آيه مذكور نيز آنستكه تذكر بده چه نافع بوده و چه نافع نباشد.

قوله: انّما قيل ذلك: مشاراليه « ذلك » جمله فذكّر ان نفعت الذّكرى مى‌باشد.

قوله: بعد انّ عمّهم بالتّذكير: ضمير فاعلى در « عمّهم » به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم راجع بوده و ضمير مفعولى به مردم راجع است.

قوله: ظاهره الشرط و معناه الخ: ضمير مجرورى در « ظاهره » و « معناه » به قوله تعالى‌ فذكّر ان نفعت‌ راجع است.

متن: و قد اجتمعت الشرطية و النافية في قوله تعالى: (و لئن زالتا إن أمسكهما من أحد من بعده) الأولى شرطية، و الثانية نافية، جواب للقسم الذي آذنت‌