الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٠ - معناى سوم انكار توبيخى

در اين آيه شريفه ما بعد همزه (گرفتن مهريّه زنان) امرى است واقع و مقتضاى همزه آنستكه فاعلين مورد ملامت قرار گرفته باشند.

و نظير قول عجّاج:

يعنى: آيا طرب مى‌نمائى درحاليكه پيرمرد مى‌باشى، روزگار بر انسان دور زننده است در اين بيت ما بعد همزه (طرب بخرج دادن پيرمرد) امرى است واقع و مقتضاى همزه آنستكه فاعل طرب مورد ملامت قرار گرفته است.

تقدير اين كلام: أتطرب و انت شيخ كبير مى‌باشد.

شرح‌

قوله: و ان فاعله ملوم: ضمير در « فاعله » به ما بعد همزه راجع است.

قوله: أتعبدون ما تنحتون‌ : آيه (٩٥ و ٩٦) از سوره صافّات.

تجزيه و تركيب‌

همزه: حرف استفهام.

تعبدون: فعل مضارع، صيغه جمع، مذكر، مخاطب، متعدى، از باب نصر، ينصر ثلاثى مجرد و ضمير « انتم » فاعل آن است.

ما: موصوله، مفعول براى « تعبدون » .

تنحتون: فعل مضارع، صيغه جمع، مذكر، مخاطب، متعدى، ثلاثى مجرد و از سه باب ضرب، يضرب، نصر، ينصر و فرح، يفرح آمده، مفعول آن ضمير منصوبى است كه حذف شده و تقدير تنحتونه مى‌باشد، صله و عائد براى « ما » .