الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٣٠ - ذكر اشتباهات واقع در بيت متنبى شاعر

و بعضهم يثبت مجي‌ء التصغير للتعظيم كقوله:

ترجمه:

ذكر اشتباهات واقع در بيت متنبى شاعر

مصنّف مى‌گويد:

بيتى كه از متنبى شاعر گذشت مشتمل بر اغلاط و اشتباهاتى است كه ذيلا بذكر آنها مى‌پردازيم.

الف: استعمال دو كلمه « احاد » و « سداس » بمعناى واحد و ستّ درحاليكه معناى احاد، واحدة واحدة (يكى يكى) و سداس ستّ ستّ (شش‌تا شش‌تا) مى‌باشد.

ب: بكار بردن كلمه « سداس » بعنوان اسم معدول از اصل با اينكه اكثر ادباء عدد معدول را به ما دون خمسه يعنى احاد و ثنى و ثلاث و رباع اختصاص داده‌اند.

ج: تصغير بستن كلمه « ليله » به « لييله » درحاليكه عرب تصغير آنرا « لييليّة » با زيادى ياء كه برخلاف قياس است استعمال نمايند حتّى گفته شده:

كلمه « لييليه » تصغير « ليلاة » بوده كه در قول شاعر يعنى ابو زغيب دلم عبشمى وارد شده:

فى كلّ ما يوم و كلّ ليلاه (در هرروزى و هرشبى).

د: يكى ديگر از اغلاط و اشتباهاتى كه در بيت مزبور واقع شده و آنرا بعنوان اشكال مطرح نموده‌اند اينستكه شاعر بين دو امر متنافى يعنى استطالة الليل و تصغير آن جمع كرده يعنى از طرفى شب را طولانى دانسته و از طرف ديگر بآن لييلة يعنى شبك و شب كوچك اطلاق نموده جمع ايندو با هم متنافى مى‌باشد.

ولى ممكنست از اين انتقاد و اشكال اينطور جواب داد كه برخى از ادباء آمدن تصغير را براى تعظيم و بزرگ دانستن ثابت دانسته‌اند همچون قول لبيد بن ربيعه در مدح نعمان بن منذر: