الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩ - سبب طولانى بودن كتب ادبى از نظر مصنف

قوله: ذكروا فيه وجهين: دو وجه عبارتند از:

١- آنكه « انت » تأكيد براى تاء باشد.

٢- آنكه ضمير فصل باشد.

قوله: اذا اعرب فصلا: يعنى « انت » را ضمير فصل قرار دهيم و در اعراب بحسب محلّش صحبت كنيم.

قوله: اذا السّماء انشقت‌ : آيه (١) از سوره انشقاق.

تجزيه و تركيب‌

اذا: شرطيه زمانيه.

السّماء: فاعل است براى فعل محذوف كه مفسّر آن « انشقّت » مى‌باشد و تقدير كلام چنين است: اذا انشقت السماء و اينجمله فعل شرط بوده و جوابش بقرينه فملاقيه كه در آيات بعدى است محذوف بوده و بدين ترتيب تقدير كلّ آن چنين مى‌باشد: اذا انشقت السماء لاقى الانسان كدحه.

قوله: و ان امرأة خافت‌ : آيه (١٢٧) از سوره نساء.

تجزيه و تركيب‌

ان: شرطيه‌

امرأة: فاعل است براى فعل محذوف كه مفسّر آن « خافت » مى‌باشد و تقدير كلام چنين است: ان خافت امرأة و جواب شرط جمله « فلا جناح» بوده كه بعدا ذكر شده.

قوله: افى اللّه شك‌ : آيه (١٠) از سوره ابراهيم‌