٤٩٢.امام على عليه السلام ـ در ديوان منسوب به ايشان برادر راستين تو كسى است كه در كنار تو مى كوشد/ و به خود ، زيان مى زند تا به تو سودى رساند . و چون ديد كه مسئله اى تو را از هم گسيخته است/ خود را پراكنده خاطر مى كند ، تا تو را جمعيّت خاطر ببخشد .

٤٩٣.كنزالفوائد : نقل شده كه امام صادق عليه السلام اين دو بيت را بارها براى مَثَل زدن مى خواند : { برادرت كسى است كه چون به عمد با شمشير به سراغ او بروى/ تا او را از پاى در آورى ، بازْ در دوستى خود ، كوتاهى نمى كند و فريبت نمى دهد. } { و چون او را به مرگ فرا بخوانى/ از سرِ دوستى و براى حفظ تو ، جواب رد به تو ندهد. }

٥ / ١٠

كامل ترينِ برادران

٤٩٤.امام على عليه السلام : در گذشته مرا برادرى خدايى بود كه كوچكى دنيا در چشمش، او را در چشم من بزرگ مى داشت . مغلوب شكمش نبود. پس آنچه را نمى يافت ، آرزو نمى كرد و اگر مى يافت ، از حد نمى گذراند . بيشتر روزگارش را خاموش بود؛ ليكن اگر سخن مى گفت ، بر گويندگان پيشى مى گرفت و تشنگى پرسندگان را فرو مى نشاند . به ظاهر ، ناتوان مى نمود ؛ ليكن به هنگام كوشش ، چون شير بيشه و مار زهرآگينِ بيابان بود. جز در حضور قاضى، حجّت آورى نمى كرد و كسى را به سبب كارى كه در مثل آن ، پوزش مى آورند ، سرزنش نمى كرد تا عذرش را بشنود . از هيچ دردى شِكوه نمى كرد ، مگر پس از بهبودش. آنچه را مى گفت، انجام مى داد و آنچه را انجام نمى داد ، نمى گفت . اگر در گفتارْ مغلوب مى شد ، در خاموشى مغلوب نمى گشت . بر شنيدن ، حريص تر از گفتن بود. [١] اگر با دو مسئله روياروى مى شد ، مى نگريست كه كدام يك به هواى نفسْ ، نزديك تر است و با آن ، مخالفت مى كرد . پس اين خوى ها را به چنگ آوريد و پايبند آنها باشيد و در كسب آنها با يكديگر رقابت كنيد . اگر هم نتوانستيد همه آنها را كسب كنيد ، بدانيد كه به دست آوردن اندك ، بهتر از رها كردن بسيار است .

[١] در تحف العقول : ٢٣٤ ، همين سخن به امام حسن عليه السلامنسبت داده شده است ، امّا با اين تعبير : «هرگاه در محضر عالمان قرار مى گرفت ، بر شنيدن ، حريص تر از گفتن بود» .