توضيح داديم ـ ريشه در معرفت شهودى دارد و از سوى ديگر ، مقدمه اى است براى وصول به شناخت بيشترِ صفات و كمالاتِ حضرت حق عز و جل . از آن جا كه كمالات خداوند متعال ، بى نهايت است ، محبّت او نيرويى است كه همواره انسان را از بركات بالاترين درجات توحيد ، برخوردار مى سازد . به فرموده برخى از اهل معرفت : اگر در توحيدْ مستغرق باشى ، هر لحظه از عنايت هاى خاصّ حق تعالى بهره مند مى شوى كه در لحظه قبل ، برخوردار نبوده اى و عنايت هاى حق ، هر دمْ تازگى خواهد داشت . {-١-}

ب ـ جانشينى خدا

فلسفه خلقت انسان ، جانشينى و خلافت خداست ، همان طور كه خداوند سبحان مى فرمايد : «وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَـئكَةِ إِنِّى جَاعِلٌ فِى الْأَرْضِ خَلِيفَةً» ؛ [٢] و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت : من در زمين جانشينى خواهم گذاشت» . خليفه خدا بايد بتواند كار او را انجام دهد و در اين باره گفته شده : العُبودِيَّةُ جَوهَرَةٌ كُنهُهَا الرُّبُوبِيَّةُ ؛ [٣] بندگى ، حقيقتى است كه خمير مايه آن ، ربوبيت است . و در حديث قدسى آمده است :

[١] ر . ك : كيمياى محبّت : ١٤٣ (فصل دوم) .[٢] سوره بقره ، آيه ٣٠ .[٣] مصباح الشريعة : ٥٣٦ .