خَيرُ النَّاسِ مَن انتَفَعَ بِهِ النَّاسُ . [١] بهترين مردم ، كسى است كه مردم از او بهره برند . و امام على عليه السلاماحسان را در كنار اطاعت خداوند متعال به عنوان فلسفه خلقت انسان ، مطرح مى كند و مى فرمايد : بِتَقوَى اللّه ِ اُمِرتُم ولِلإِحسانِ وَالطّاعَةِ خُلِقتُم . [٢] به تقواى خدا فرمان يافتيد و براى احسان[ به خلق ]و اطاعت [ از خدا] ، آفريده شديد . اصولاً همان طور كه امام خمينى فرموده است ، [٣] خدمت به خلق ، در واقع ، خدمت به خدا و عبادت اجتماعى است و هر چه انسان به خلق ، خصوصا مردم محروم ، بيشتر خدمت كند ، به خالق ، نزديك تر مى شود و به بساط انس و قرب و محبّت او بهتر راه مى يابد ، چنان كه در حديث قدسى آمده است : يا أحمَدُ ! مَحَبَّتي مَحَبَّةُ الفُقَراءِ . [٤] دوستىِ من ، به دوست داشتنِ فقيران است .

جمع بندى

بارى ! آنچه درباره راه رسيدن به معرفت شهودى و محبّت خدا گفتيم در پنج نكته خلاصه مى شود :

[١] الإختصاص : ٢٤٣ .[٢] بحار الأنوار : ٣٢ / ٣٥٦ / ٣٣٧ به نقل از شرح نهج البلاغة .[٣] در وصيّت نامه اخلاقى امام(ره) به فرزندش آمده است : «پسرم! از بار مسئوليت انسانى كه خدمت به حق در صورت خدمت به خلق است ، شانه خالى مكن ...» (صحيفه نور : ٢٢ / ٣٥٩) .[٤] ر . ك : ص ٢٥٩ ح ٦٤٨ .