١٣٧٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعاى «جوشن كبير» ـ: اى بيناترينِ نگاه كننده ها ، اى شفاعت كننده ترينِ شفاعت كنندگان ، اى كريم ترينِ كريم ترين ها!

١٣٧٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعا ـ: اى كسى كه به بخشايش و گذشت ، دستور مى دهى! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و مرا عفو كن و از من درگذر ، اى كريم ، اى كريم ، اى كريم تر از هر كريم ، و مهرورزتر از هر مهرورز و دلسوزتر از هر دلسوزى! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و مرا از عفو و سلامت و آمرزش و رحمت ، بهره مند ساز .

٣ / ٥٦

مالك، مَلِك ، مَليك

واژه شناسى «مالك» ، «مَلِك» و«مَليك»

صفت «مالك (دارا) » ، اسم فاعل است و «مَلِك (فرمان روا) » ، صفت مشبّهه و «مَليك (صاحب) » ، صفت مشبّهه يا صيغه مبالغه است و البته هر سه ، برگرفته از ريشه «ملك»اند كه بر نيرومندى و درستى چيزى دلالت مى كند . گفته مى شود : «مَلَك الإنسان الشى ء يملكه ملكاً ، والإسم المِلك» ، از آن رو كه نفوذ و تصرّف انسان در آن چيز ، نيرومند و درست است . ابن منظور گفته است : مَلْك و مُلك و مِلْك ، به معناى در تصرّف داشتن چيزى و توانايى در به خود اختصاص دادن آن است . جوهرى مى گويد : گويا مَلْك ، مخفّف مَلِك بوده و مَلِك ، كوتاه شده مالك يا مليك است و جمعِ مَلْك ، ملوك و املاك بوده و اسم آن مُلك و اسم مكانش «مملكة» است . فيومى مى گويد : وقتى درباره كسى گفته مى شود : «ملك على الناس أمرهم» كه سلطه بر آنها را بر عهده بگيرد . در اين صورت ، او مَلِك و مَلْك است و جمع آن دو ، ملوك است . پرسشى كه درباره اين صفات مطرح مى شود ، اين است كه چه تفاوتى ميان اين سه صفت وجود دارد؟ از آن جا كه ريشه هر سه صفتْ «ملك» است ، اوصاف ياد شده ، بر نيرومندى و توانايى و در انحصار خود گرفتن و سلطه دلالت مى كنند ؛ امّا در مورد تفاوت اين سه صفت ، گمان غالب ، اين است كه چون مَلِك و مليك ، صفّت مشبّهه يا صيغه مبالغه هستند ، دلالتشان بر سلطه ، از مالك ـ كه اسم فاعل است ـ بيشتر است ؛ امّا از آن جا كه در طول زمان ، مَلِك و مليك بر پادشاه و فرمان روا اطلاق شده اند ، برخى مفسّران ، مالك را دارنده عين و ذات چيزى ، و مَلِك و مليك را صاحب تدبير دانسته اند . در مقابل ، برخى ديگر از مفسّران در مورد خداوند سبحان ، منكر چنين تفاوتى هستند . در بحث از موارد استعمال اين صفات در قرآن و احاديث ، فهرستى از كاربردهاى اين صفات ذكر خواهد شد كه براى داورى و اظهار نظر در اين باره ، مفيد است .