حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣٧
محيط ، در قرآن و حديث
برگرفته ها از ريشه «حوط» ، سيزده بار در قرآن كريم به خداوند نسبت داده شده است . صفت «مُحيط» سه بار به صورت «به آنچه مى كنند ، فراگيرنده است» ، دو بار به صورت «همه چيز را فراگيرنده است» ، يك بار به صورت «به آنچه مى كنيد ، فراگيرنده است» ، يك بار به صورت «و خدا ، فراگيرنده كافران است» ، و يك بار به صورت «از هر سو ، آنان را فراگيرنده است» ، به كار رفته است . در قرآن و احاديث ، خداوند ، محيط بر هر چيزى از جمله انسان ها دانسته شده است و اين احاطه ، از جهت علم و قدرت اوست ، چنان كه در آيه : « و خداوند ، به همه چيز ، احاطه علمى دارد » ، آمده است ، نه با ذاتش ؛ [١] چون مكان ها محدودند و جهت هاى چهارگانه آنها را در برگرفته اند و اگر [احاطه خدا] با ذاتش بود ، ذات خدا ، الزاما داراى جهت هاى چهارگانه مى شد ؛ يعنى خدا ، بالا و پايين و چپ و راست ، پيدا مى كرد .
قرآن
«آرى! آنان در لقاى پروردگارشان ترديد دارند. آگاه باش كه مسلّماً او به هر چيزى احاطه دارد» .
«و آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است ، از آنِ خداست ؛ و خدا ، همواره بر هر چيزى احاطه دارد» .
«خدا ، همان كسى است كه هفت آسمان و همانند آنها ، هفت زمين آفريد. فرمان [ خدا ] در ميان آنها فرود مى آيد، تا بدانيد كه خدا بر هر چيزى تواناست ؛ و به راستى دانش وى هر چيزى را در بر گرفته است» .
[١] به اين معنا كه ذات خدا در اشيا حلول كند .