حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٣

كَتَبَها لَهُم ثُمَّ مَحاها ، ثُمَّ كَتَبَها لِأَبنائِهِم فَدَخَلوها ، وَ اللّه ُ يَمحو ما يَشاءُ و يُثبِتُ و عِندَهُ اُمُّ الكِتابِ . [١] آن را برايشان نوشت ، سپس محو كرد و آن گاه آن را براى فرزندانشان نوشت و آنان در آن وارد شدند . و خداوند آنچه را بخواهد ، محو و يا اثبات مى كند و اصل كتاب ، در نزد اوست . و نيز مى فرمايد : كانَ فى عِلمِهِ أنَّهُم سَيَعصونَ و يَتيهونَ أربَعينَ سَنَةً ، ثُمَّ يَدخُلونَها بَعدَ تَحريمِهِ إيّاها عَلَيهِم . [٢] در علم خدا چنين بود كه آنان نافرمانى مى كنند و چهل سال ، سرگردان مى شوند و آن گاه و پس از آن كه آن را برايشان حرام كرد ، در آن وارد مى شوند . امام صادق عليه السلام در اين دو حديث ، تصريح مى نمايد كه بَدا ، در «كتابِ تقديرات (اُمُّ الكتاب)» بوده است و نه در علم ذاتى خدا ؛ چرا كه هم تقدير قبلى و هم گناه بنى اسرائيل و هم تغيير در تقدير قبلى و اثبات تقدير جديد ، همگى در علم ذاتى و ازلى خدا بوده اند . مورد ديگر بَدا ، بدا در ذبح اسماعيل است . [٣]

نمونه هايى از بَدا در احاديث اهل سنّت

در اين جا به چند نمونه از بداهايى كه در منابع حديثىِ اهل سنّت آمده اند ، اشاره مى كنيم تا مشخّص گردد كه اين مسئله به احاديث اهل بيت عليهم السلام اختصاص ندارد :