دسته سوم : احاديثى كه مى گويند : ايمان ، عبارت است از اقرار و عمل ، و اسلام عبارت است از اقرار بدون عمل . [١] دسته چهارم : احاديثى كه مى گويند: اسلام ، عبارت است از اقرار و انجام دادن ضروريات دين ، مانند نماز و روزه و حج ؛ ولى در ايمان ، افزون بر آن ، ترك معاصى و به خصوص گناهان كبيره نيز لازم است . [٢] دسته پنجم : احاديثى كه ايمان را اقرار و عمل و نيّت مى دانند و اسلام را اقرار و عمل بدون نيّت . [٣] مقصود از عملِ بدون نيت ، همان عمل كردن به ظواهر اسلام بدون باور قلبى است ؛ زيرا نيت ، از باور قلبى ناشى مى گردد . دسته ششم : احاديثى كه دلالت دارند بر اين كه اسلام ، آشكار است و ايمان ، در قلب . [٤] دسته هفتم : احاديثى كه تفاوت اسلام و ايمان را در آثار آن ـ يعنى اجراى احكام و قوانين در دنيا ، و پاداش در آخرت ـ ذكر كرده اند . [٥] با تأمّل در اين احاديث ، روشن مى شود كه اختلاف اين احاديث ، ظاهرى است و در واقع ، همه آنها اشاره به يك واقعيت دارند .

پاسخ به يك سؤال

ممكن است در اين جا اين شبهه مطرح شود كه : كلمه ايمان نيز در قرآن و حديث - همان طور كه پيش از اين اشاره شد ـ مانند كلمه اسلام ، در اقرار زبانى

[١] ر . ك : ص ١١١ (ايمان ، اقرار همراه عمل است ، و اسلام اقرار بدون عمل) .[٢] ر . ك : ص ١١١ (شرط دورى كردن از گناهان بزرگ و كوچك در ايمان) .[٣] ر . ك : ص ١١٧ (ايمان ، اقرار و كردار و نيّت است ، و اسلام ، اقرار و كردار) .[٤] ر . ك : ص ١١٧ (اسلام آشكار است ، و ايمان در دل) .[٥] ر . ك : ص ١١٩ (احكام بر پايه اسلام اند و پاداش بر پايه ايمان) .