دانشنامه ميزان الحكمه - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٧٢

اسلام به اين معنا ، تفاوتى با ايمان ندارد ؛ اما اسلام كاربرد ديگرى نيز در قرآن و حديث دارد و آن عبارت است از اسلام ظاهرى ، مانند اين آيه : «قَالَتِ الْأَعْرَابُ ءَامَنَّا قُل لَّمْ تُؤْمِنُواْ وَ لَـكِن قُولُواْ أَسْلَمْنَا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْاءِيمَـنُ فِى قُلُوبِكُمْ وَ إِن تُطِيعُواْ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَا يَلِتْكُم مِّنْ أَعْمَــلِكُمْ شَيْـئا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ . [١] باديه نشينان گفتند: «ايمان آورديم» . بگو: ايمان نياورده ايد؛ ليكن بگوييد: «اسلام آورديم» و هنوز در دل هاى شما ايمان داخل نشده است. و اگر خدا و پيامبرِ او را فرمان بريد ، از [ ارزشِ ] كرده هايتان چيزى كم نمى كند. خدا آمرزنده مهربان است» . اسلام ، در اين آيه ، با ايمانْ متفاوت است و عبارت است از اقرار ظاهرىِ بدون باور قلبى و ايمان عبارت است از باور قلبىِ همراه با همه لوازم آن . رواياتى كه اين آيه را تفسير كرده اند و يا با الهام از آن ، تفاوت ميان اسلام و ايمان را بيان كرده اند ، به هفت دسته مى توان تقسيم كرد : دسته اوّل : احاديثى كه دلالت دارند بر اين كه ايمان ، شريك اسلام است ؛ ولى اسلام، شريك ايمان نيست و نتيجه مى گيرند كه هر مؤمنى مسلمان نيز هست ؛ ولى هر مسلمانى مؤمن نيست . [٢] دسته دوم : احاديثى كه دلالت دارند بر اين كه ايمان ، عبارت است از باور قلبى اى كه اعمال صالحه آن را تصديق كنند و اسلام ، عبارت است از آنچه بر زبان جارى شود و زمينه را براى اجراى احكام ظاهرىِ اسلام ، مانند صحّت ازدواج ، فراهم سازد . [٣]