٥٠٤٧.التمحيص : پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «مؤمن ، ايمانش كامل نشود ، تا آن گاه كه يكصد و سه خصلت در او باشد ؛ در كردار و رفتار و انديشه و درون و برون» . امام على عليه السلام گفت : اى پيامبر خدا ! آن يكصد و سه خصلت ، چيست؟ پيامبر خدا فرمود : «اى على ! از صفات مؤمن ، آن است كه : انديشه اش پوياست ، بلندْ آواز [١] و پر دانش و بس بردبار است . ستيز زيبا دارد و خوش مناظره است . گشاده دل ترينِ مردم است و خاكسارترينِ آنان . خنده اش لبخند است و گرد آمدنش براى آموختن . پند دهنده غافلان است و آموزگار نادانان . آن را كه آزارش دهد ، نمى آزارد و به آنچه بيهوده است ، نمى پردازد . از مصيبت و گرفتارى [ دشمنش] ، شاد نمى شود و از كسى غيبت نمى كند . از حرام ها مى پرهيزد و در آنچه شبهه ناك است ، درنگ مى كند . پُر بخشش است و كم آزار . ياور غريبان است و پدر يتيمان . شادى اش در چهره اوست و ترسش [٢] در دل او . به درويشىِ خويش شادان است . از شيرين تر است و از صخره سخت تر . رازى را فاش نمى سازد ، پرده درى نمى كند . حركاتش با ظرافت است و ديدارش شيرين . پر عبادت است و خوش وقار و نرم خو و پُرسكوت . هر گاه به او نادانى و جسارت شود ، بردبارى مى ورزد و در برابر آن كه به او بدى كند ، شكيباست . به بزرگ سالان احترام مى نهد و با خردسالان مهربان است . در امانت ها درست كار است و از خيانت به دور . همدمش پرهيزگارى است و خوى اش شرم و آذرم . پر احتياط است و كم لغزش . رفتارهايش آموزنده است و گفتارش جذّاب . از لغزش و خطا ، در مى گذرد و عيبجويى نمى كند . سنگين است و شكيبا . خشنود است و سپاس گزار و كم سخن است و راستگو . نيكوكار است و پاك دامن . بردبار است و ملايم . خويشتندار است و شرافتمند . نه لعنتگر است ، نه سخن چين ، نه دروغگو ، نه غيبت كننده ، نه ناسزاگو ، نه حسود ، و نه بخيل . خوش و خرّم است ، اهل كنجكاوى و جاسوسى نيست . از كارها ، عالى ترينِ آنها را مى جويد و از خوى ها ، والاترينشان را . خداوند همراه و نگهدار اوست و توفيق الهى پشتيبانش . در عين نرمش ، اقتدار دارد و تصميماتش توأم با يقين است . به كسى كه مبغوض اوست ، ستم و بى انصافى نمى كند و به خاطر كسى كه دوستش دارد ، مرتكب گناه نمى شود . در سختى ها صبور است ، ستم و تعدّى نمى كند و هوسران نيست . درويشى ، زيرپوش اوست [٣] و شكيبايى ، روپوشش . كم هزينه است و بسيار كمك رسان . بسيار روزه مى گيرد ، فراوان نماز و عبادت مى كند و كم مى خوابد . دلش پرهيزگار است و كردارش پاكيزه . هر گاه [بر دشمنش] توانا شود ، مى بخشد و هر گاه وعده دهد ، وفا مى كند . به اميد [ ثواب] ، روزه مى گيرد و از بيم [ عذاب ]نماز مى گزارد . كار نيك انجام مى دهد ؛ چنان كه گويى آن را مى بيند . [٤] نگاهش [از حرام] فروهشته است . دست بخشنده دارد ، هيچ سائلى را ردّ نمى كند و از هيچ بخششى بخل نمى ورزد . به برادران رسيدگى مى كند و پياپى احسان مى نمايد . سخنش را مى سنجد و زبانش را نگه مى دارد . نه در دشمنى اش غرق مى شود و نه در دوستى اش خود را به هلاكت مى افكند . باطل را از دوست خود هم نمى پذيرد و حق را از دشمنش هم ردّ نمى كند . نمى آموزد ، مگر براى آن كه بداند و علم به دست نمى آورد ، مگر براى آن كه عمل كند . كم كينه است و پرسپاس . روزها در پىِ معاش خود مى رود و شب هنگام ، بر گناهان خويش مى گريد . اگر با اهل دنيا به سر بَرد ، زيرك ترين آنهاست و اگر با اهل آخرت به سر برد ، پارساترينِ ايشان . در كسب و كارش ، به درآمدهاى شبهه ناك رضايت نمى دهد و در دينش ، به رخصت ها عمل نمى كند . از لغزش برادرش چشم مى پوشد و حرمت دوستىِ ديرينِ او را پاس مى دارد» .

[١] يعنى : با صداى بلند ، ذكر خدا مى گويد ، يا در ميان مردم ، نامش بلند و آوازه دار است .[٢] در بحارالأنوار : «اندوهش» آمده كه اين ، مناسب تر است .[٣] يعنى : اين ، مرامِ هميشگى اوست و آن را از خود جدا نمى سازد ، ولى آن را به رخ نمى كشد و عيان نمى كند ؛ در مقابلِ شكيبايىِ او كه آن نيز هميشه همراه اوست ، ولى آشكار است .[٤] يعنى : با ديده يقين ، آن را مى بيند . يا : گويا خدا را مى بيند . يا : گويا آن را ناظر بر خويش قرار مى دهد .