٤٦٣٠.الكافى ـ به نقل از زراره ـ: از امام باقر عليه السلام درباره اين سخن خداوند عز و جلپرسيدم كه : «گرونده خالص به خدا باشيد ، نه شريك گيرنده براى او» . فرمود : «گرايش ناب به خداوند ، از همان سرشتى است كه خداوند مردم را بر آن سرشت آفريد «و آفرينش خدا تغييرپذير نيست» . آنان را بر سرشت شناخت خود (خداشناسى) آفريد» .

٤٦٣١.امام باقر عليه السلام ـ در تفسير اين فرموده خداوند عز و جل : «با هم: آن سرشت ، شهادت دادن به اين است كه معبودى جز خداى يگانه نيست ، محمّد صلى الله عليه و آله فرستاده خداست ، و على امير مؤمنان ولىّ خداست . توحيد تا اين جاست . [١]

٣ / ٢

خِرَد

قرآن

«مسلّماً در آفرينش آسمان ها و زمين، و در آمد و شدِ شب و روز، براى خردمندان ، نشانه هايى [ قانع كننده ]هست ؛ همانان كه خدا را [ در همه احوال ]ايستاده و نشسته و به پهلو آرميده ، ياد مى كنند و در آفرينش آسمان ها و زمين مى انديشند [ و مى گويند ] : «پروردگارا! اينها را بيهوده نيافريده اى . منزّهى تو! پس ما را از عذاب آتش [ ـِ دوزخ] ، در امان بدار» .

[١] اين كه فطرت ، عبارت باشد از اين شهادت هاى سه گانه ، بدين معناست كه اعتراف به خدا و شريك نداشتن او ، در نهاد انسان سرشته شده است ؛ زيرا با وجدان خود ، در مى يابد كه به اسبابى نياز دارد كه آن اسباب نيز خود سبب مى خواهند ، و اين همان توحيد است . همچنين با وجدان خود ، در مى يابد كه ناقص است و اين نقص ، او را به دينى نيازمند كرده كه كاملش گرداند ، و اين همان نبوّت است . نيز با وجدان خود، احساس مى كندكه اگر بخواهد عمل خويش را بر طبق دين نظم بخشد، جز در سايه سرپرستى و ولايت خداوند نمى تواند ، و اين همان ولايت است و آغازگر اين ولايت در اسلام ، على عليه السلام است . البته آنچه گفتيم ، به اين معنا نيست كه همه انسان ها حتى انسان هاى اوّليه ، به اقتضاى فطرتشان معتقد به اين سه عقيده و شهادت بوده اند . برگشت معناى حديث قبلى ـ كه آيه را به ولايت تفسير مى كرد ـ به همين معناست ؛ چون ولايت ، مستلزم توحيد و نبوّت است . همچنين ، حديثى كه فطرت را به توحيد تفسير مى كرد نيز همين معنا را مى رساند ؛ چون معناى توحيد ، اين است كه انسان معتقد به وحدانيت خداوند متعال باشد ؛ خداوندى كه جميع صفات كمال را داراست و اين صفات كمال ، مستلزم معاد و نبوّت و ولايت هستند . پس ، برگشت تفسير آيه در حديثى به شهادت هاى سه گانه و در حديثى ديگر به ولايت و در حديث سوم به توحيد ، به يك معناست (الميزان فى تفسير القرآن : ج ١٦ ص ١٨٧).