دقت عقلى قابل تشخيص باشد، اسراف محسوب نخواهد شد هر چند در روايات نسبت به اينگونه موارد نكوهش شده است. امام صادق (ع) مى‌فرمايد: اسراف مورد عدم رضايت خداوند است، حتى دور افكندن هسته ميوه و ريختن نيم خورده آب. «١» در حالى كه اينگونه موارد در عرف جامعه امروز ما اسراف و تبذير روشن به شمار نمى‌آيد.
از مواردى كه بحث نسبى بودن اسراف مطرح مى‌شود اين است كه:
حد و سطح متعارف در جوامع مختلف با هم فرق دارند، از اين رو در جوامع مختلف از نظر رشد و پيشرفت و عدم آن، رفاه زندگى توده مردم متفاوت است. ممكن است استفاده و بهره مندى از يك مقدار كالا يا خدمت در يك جامعه در حال توسعه تجاوز از حد متعارف به حساب آيد و در جامعه پيشرفته تجاوز از سطح معمول و متعارف به شمار نيايد. از اين رو مى‌توان گفت اسراف در اينجا يك امر نسبى است. «٢» همينطور تفاوت دوره‌ها و زمان‌ها و مسئوليت و اقتضائات هر زمان چنين است يعنى اگر زمانى سطح زندگى مردم بهتر شده است و جامعه رو به رشد و پيشرفت گذاشت، مردمان مى‌توانند زندگى بهترى را تشكيل دهند و از وسايل و لوازم بيشتر و بهترى استفاده كنند، و در صورتى كه به اندازه‌اى نرسد كه طغيان و تجاوز باشد، اسراف نخواهد بود. و چه بسا در اين زمان ترك استفاده از نعمت‌هاى الهى و فقيرانه زندگى كردن و ژنده پوشى غير مناسب، بر زهد ريايى حمل خواهد شد.
برخى افراد نا آگاه از حكمت عملى اسلام، كم و بيش در هر عصر و