توانستند، آن جزء نامنظم و اسرافكار را به حد اعتدال و مدار اصلى‌اش بر مى‌گردانند، و اگر نتوانستند، نابودش نموده آثارش را نيز محو مى‌كنند تا نظام هستى به خط سير خود ادامه دهد و بر قوام خود باقى بماند.
وى در ادامه مى‌افزايد: انسانها كه جزئى از اجزاى عالم هستى هستند از اين قانون كلى مستثنى نيستند. اگر بر اساس فطرت بر مدار و خط سير خودشان حركت كنند و هماهنگ با نظام هستى باشند، به آن سعادتى كه برايشان مقدر شده مى‌رسند، ولى اگر از حدود فطرت خود تجاوز نمودند، يعنى قدم در جاده «فساد در ارض» بگذارند، خداى سبحان نخست آنان را به قحط و گرفتارى، انواع عذابها و نقمت‌ها گرفتارشان مى‌كند، تا شايد به سوى صلاح و سداد بگرايند؛ همچنان كه فرمود:
ظَهَرَ الفَسادُ فِى البَرّ وَ البَحرِ بِما كَسَبَت ايدِى النَّاسِ لِيُذيقَهُم بَعضَ الَّذى عَمِلُوا لَعَلَّهُم يَرجِعُونَ. (روم: ٤١)
يعنى: فساد بر صفحه دريا و صحرا بر اثر اعمال مردم آشكار گشت. خدا مى‌خواهد نتيجه سوء پاره‌اى از اعمال مردم را به آنها بچشاند شايد باز گردند.
و اما اگر اين هم مؤثر نيفتاد و همچنان بر انحراف و فساد خود بمانند و بخاطر اينكه فساد در دلهايشان ريشه دوانيده از آن دل بر نكنند، آن وقت با عذاب استيصال گرفتارشان مى‌كند و زمين را از لوث وجودشان پاك مى‌سازد. «١» ج. نكوهش بخل و سخت‌گيرى‌ سخت‌گيرى و بخل (تفريط در مصرف) در هزينه زندگى و محدود كردن مخارج، نقطه مقابل اسراف (افراط در مصرف) است كه با فرض‌