تدبير معشيت از ديدگاه آيات و روايات

تدبير معشيت از ديدگاه آيات و روايات - جمالی، قدرت الله - الصفحة ٧٦

كه انسان در شيوه‌هاى كسب، راهى را در پيش گيرد كه منجر به فساد اخلاق و سقوط انسان شود يا سبب ضرر رساندن به مدنيت و تمدن انسانى گردد. قانون اسلام نه تنها تمام منكرات و فواحش، بلكه همه راههايى را كه به آنها منجر مى‌شود، تحريم مى‌كند يعنى مانند توليد و بوجود آوردن، واسطه شدن، خريد و فروش، استعمال آنها به هر نحوى كه باشد، حرام مى‌شمارد.
در احاديث به صورت كلى، راههايى كه در آنها وجهى از وجوه فساد در جامعه مطرح گردد. مورد نهى واقع شده است؛ در حقيقت مجموعه شيوه‌هاى مجاز و غير مجاز مبادلات و مسائل مالى را بيان نموده‌اند. در اين رابطه بخشى از سخن ارزشمند امام صادق (ع) را نقل مى‌كنيم كه فرمود:
خريد و فروش و روشهاى فاسد و نيز چيزهايى كه علتى از علل فساد در آن باشد و همينطور وسايل لهو و هر چه از آن (در شرع) نهى شده است ... يا در جهت امور باطل قرار دارد يا موجب سستى حق گردد، خريد و فروش، نگهدارى، تصاحب، بخشيدن، عاريه دادن و تمام تصرفات در آنها حرام است. «١» مطلب قابل توجه آنكه، در برخى روايات خوردن مال حرام تحت عنوان «اكل سحت» از گناهان كبيره محسوب شده و از آن نهى شده است، كه بايد گفت: مراد از خوردن مال‌حرام، خصوص خوردن و آشاميدن نيست، بلكه مطلق تصرف است، خواه به مصرف خوردن و آشاميدن برسد يا به مصرف لباس و مسكن و مانند آن، يا اينكه آن را مصرف نكند ولى متصرف شده و به صاحبش نرساند. در تمام اين موارد «خوردن مال حرام» بر آن صدق‌