باوران، نظار تدبير معشيت از ديدگاه آيات و روايات ٥٩ ٦. قاطعيت و تصميم گيرى ص : ٥٧ ت مخفى بسيار مؤثر و بجاست. اين نظارت، تيز بينانه، حساس و قوى است كه حتى انديشه‌هاى پنهانى و احساس‌هاى قلبى را ثبت و ضبط مى‌كند:
وَ لَقَد خَلَقنا الانسانَ وَ نَعلَمُ ما تُوَسوِسُ بِهِ نَفسُهُ (ق: ١٦)
ما انسان را آفريديم و وسوسه‌هاى نفس [رازها و انديشه‌هاى درونى و ذهنى‌] او را مى‌دانيم.
نظارت مخفى از طريق بازرسى ويژه، نقش مهمى در شناسايى نيروها، افزايش كاركردها، بازشناسى فرصت طلبان، فتنه جويان، چاپلوسان از خير انديشان مشفق ايفا مى‌كند. چه بسا افرادى لباس ناصحان در تن كنند و در واقع تنگ نظر، كينه توز و نا آگاه باشند و از زاويه محدودى امور را بنگرند. از اين رو ارزيابى شتابزده براساس سخنان اين دسته از افراد، غير منطقى و ناصواب است. در اين زمينه اميرمؤمنان در دو جاى عهدنامه مالك اشتر، هوشيارى خاص را در حوزه نظارت و كنترل گوشزد مى‌كنند و مى‌فرمايند:
ثُمَّ لا يَكُنِ اخْتيارُكَ ايَّاهُم عَلى‌ فِراسَتِكَ وَ استِنامَتِكَ وَ حُسنِ الظَّنِ مِنكَ، فَانَّ الّرِجالَ يتَعرَّضُونَ لِفراساتِ الوُلاةِ بِتَصَنُّعِهِم، وَ حُسنِ خِدمَتِهِم، وَ لَيسَ وَراء ذلِكَ مِنَ النَّصيحَةِ وَ الامانَةِ شَى‌ءٌ. «١» مبادا در گزينش نويسندگان و منشيان، بر تيزهوشى و اطمينان شخصى و خوش باورى خود تكيه نمايى؛ زيرا افراد زيرك با ظاهر سازى و خوش خدمتى، نظر زمامداران را به خود جلب مى‌نمايند، كه در پس اين ظاهر