تدبير معشيت از ديدگاه آيات و روايات - جمالی، قدرت الله - الصفحة ١٥٣
تناسب تلاشها عنايت مىكند و بهره او را متناسب با سعى او مىشمرد و صريحاً فرموده است:
وَ انْ لَيسَ لِلِانسانِ الَّا ما سَعى. (نجم: ٣٩)
و اينكه براى انسان بهرهاى جز سعى و كوشش او نيست.
از اين رو پايه اصلى پيروزى را تلاش و كوشش تشكيل مىدهد و آنها كه سختكوشترند پيروزترند و آنها كه تنبلتر و كم تلاش ترند محروم ترند.
در اينجا دو نكته قابل توجه است. نخست آنكه: پايه و اساس كسب روزى، تلاش و فعاليت صحيح و سازنده و دور از هر گونه افراط و تفريط است. و اما روزىهايى كه بدون تلاش به انسان مىرسد. جنبه فرعى دارد نه اساسى. اينكه حضرت امير (ع) در سخنان حكيمانهاش در درجه اول، روزىهايى را ذكر مىكند كه انسان به دنبال آن مىرود، سپس روزىهايى را كه به دنبال انسان مىآيد، شايد ناظر به اين جهت باشد. «١» ديگر آنكه، درست است كه شرط بهرهگيرى از مواهب زندگى، تلاش و سعى است، و تنبلى و سستى مايه محروميت و درماندگى است، ولى اينطور نيست كه گمان كنيم با حرص و ولع و كارهاى بى رويه، روزى انسان افزون، و با عفت و متانت و خويشتن دارى كم خواهد شد. البته هرگز نبايد خود از تلاش باز ايستيم و ديگران را از تلاش باز داريم، بلكه بايد مرز بين تلاش و طمع و حرص را باز شناسيم. «٢» چنان كه امام صادق (ع) در پاسخ كسى كه تقاضاى موعظه كرده بود فرمود: